اهدای عضو جایز است یا جایز نیست؟ - رسانه مجازی نیلسو

اهدای عضو جایز است یا جایز نیست؟

بررسی فتاوی مراجع تقلید تشیع پیرامون اهدای عضو بیمار مرگ‌مغزی‌شده است.

  • توسط ارمغان عبیری
اتاق عمل

سی‌ویکم اردیبهشت‌ماه سال 1368 را با جرأت می‌توان سرآغاز تحولی بزرگ، در امر پیوند عضو در کشور دانست. در این روز بزرگ که بعدها روز ملی اهدای عضو در کشور نام گرفت، دکتر فاضل طی مذاکره‌ای که با امام خمینی(ره) داشت به این نکته اشاره کرد که در سراسر دنیا، اعضای بدن بیمار مرگ‌مغزی‌شده را به دیگر بیماران نیازمند اهدا می‌کنند تا پیوند زده شود. طرح این دغدغه در واقع از یک نیاز اجتماعی مهم در کشور نشأت می‌گرفت. آن زمان کشور در شرایط ویژه جنگی قرار داشت و بسیاری از امکانات کشور در خدمت مجروحان جنگی بود.

بیشتر بخوانید:

دکتر فاضل، پدر پیوند ایران در توصیف شرایط سخت آن زمان در جشن شهر نفس که در سی‌ویکم اردیبهشت سال 1398 در ایوان انتظار متروی ولیعصر تهران برگزار شد، به وضعیت نامساعد آن دوران اشاره کرد و گفت: در آن دوره، تمامی امکانات پزشکی کشور برای مجروحان بسیج شده بود و مسأله پیوند جزو اولویت‌ها نبود؛ این درحالی است که به دنبال تحریم‌ها، امکان دیالیز بیماران وجود نداشت و حتی محلول دیالیز نداشتیم. به همین دلیل، بیماران زیادی جان خود را از دست می‌دادند و در این شرایط پیوند اعضا تنها راه نجات افراد بود. همین موجب شد که من با امام (ره) این موضوع را مطرح کردم و درنهایت امام خمینی فتوای تاریخی خود را صادر کردند. صدور همین فتوا، بستر لازم را برای پیوند عضو از بیماران مرگ‌مغزی‌شده فراهم کرد.

نگاه مراجع

افراد زیادی در کشور دچار مرگ‌مغزی می‌شوند، اما بسیاری از خانواده‌ها رضایت نمی‌دهند تا فرآیند اهدای عضو انجام شود. برخی دلیل عدم رضایت را نظر مراجع ذکر می‌کنند. به همین دلیل، نظرات مراجع در مورد اهدای عضو را مورد بررسی قرار دادیم.

آیت‌الله سیستانی: کسى که از نظر مغزى مرده است، درحالى‌که قلب و ریه او هرچند به کمک دستگاه وظیفه خود را انجام مى‏دهند، میت شمرده نمى‏شود و قطع اعضاى او براى الحاق به زنده به‌هیچ‌وجه جایز نیست و نفوذ وصیت به اهداى عضو بعد از مرگ مشکل است.

آیت‌الله وحید خراسانی: اگر کسی در حال حیات خود وصیت کند که پس از مردن او عضوی از اعضای وی را قطع کنند و به دیگری پیوند بزنند، صحت این وصیت محل اشکال است و بریدن عضوی از اعضای بدن مسلمان مرده که از اعضای رئیسه باشد، مانند چشم و غیر آن، به منظور پیوند زدن آن به بدن شخص زنده جایز نیست و قطع‌کننده باید دیه آن عضو را که دیه اعضای جنین مسلمان است، بپردازد. ولی چنانچه زنده ماندن مسلمان متوقف باشد بر اینکه عضو بدن مسلمان مرده‌ای را ببرند و به او پیوند زنند، بریدن آن عضو جایز است ولی قطع‌کننده باید دیه آن را بپردازد و پس از پیوند که جز بدن زنده گشت، احکام بدن زنده بر آن جاری است، ضمناً کسی که دچار مرگ‌مغزی شده، مرده به حساب نمی‌آید لذا اهدای اعضای او به دیگری جایز نیست.

آیت‌الله خامنه‌ای: اگر این افراد دچار ضایعات مغزى غیرقابل درمان و برگشت ‏شوند که بر اثر آن، همه فعالیت‏هاى مغزى آنان از بین رفته و به حالت اغماى کامل فرو ‏روند که باعث فقدان و از دست رفتن هر نوع شعور و احساس و حرکت‌هاى ارادى مى‏شود، در صورتى که استفاده از اعضاى بدن چنین بیمارانى براى معالجه بیماران دیگر، باعث تسریع ‏در مرگ و قطع حیات آنان شود، جایز نیست، در غیر این صورت، اگر عمل مزبور با اذن قبلى وى صورت ‏بگیرد یا نجات نفس محترمى متوقف بر آن عضو موردنیاز باشد، اشکال ندارد.‏ استفاده از اعضاى میّت براى پیوند به بدن شخص دیگر براى نجات جان او یا درمان بیمارى وى اشکال ندارد و وصیّت به این مطالب هم مانعى ندارد مگر در اعضایى که برداشتن آن‌ها از بدن میّت، موجب صدق عنوان مثله باشد و یا عرفاً هتک حرمت میّت محسوب شود.

آیت‌الله صافی گلپایگانی: مرگ مغزی مرگ نیست و اهدای اعضای بدن جایز نیست و وصیت به آن هم نافذ نیست و اثری ندارد، بلی چنانچه حیات مسلمان موقوف به پیوند عضو باشد، با نبود میت غیرمسلمان جایز است از عضو میت مسلمان برای ادامه حیات مسلمان استفاده شود.

آیت‌الله موسوی اردبیلی: جایز است به نظر این جانب.

آیت‌الله صانعی: جایز است البته اگر اطمینان در فوت فرد باشد بلامانع بوده. مرگ مغزی نیز شَمایی از مرگ کامل است در صورتی که امیدی به بازگشت نباشد.

آیت‌الله مکارم شیرازی: چنانچه مرگ قطعی و بدون بازگشت باشد اشکالی ندارد.

آیت‌الله شبیری زنجانی: به مرگ مغزی شرعا مرگ (موت) صدق می‌کند یا نه مورد اشکال است؛ زیرا به مفاد آیه شریفه «الله یتوفی الانفس حین موتها» (زمر، آیه ۴۲) خدا روح را در هنگام مرگ بازپس می‌گیرد و در مرگ مغزی روح به‌طور کامل از بدن نگرفته شده، لذا ترتب موت و آثار آن مشکل است، ولی چنانچه علم و یا اطمینان دارد که برگشتی نیست در صورتی که خود شخص به اهدای عضو وصیت کرده مانعی ندارد، ولی در صورت عدم وصیت مسأله مورد اشکال است.

آیت‌الله نوری همدانی: جایز است و در صورت فوت قطعی مانع شرعی ندارد.

آیت‌الله علوی گرگانی: جایز نیست.

آیت‌الله صادق شیرازی: چنانچه در حیات خود به آن وصیت کرده باشد اشکال ندارد، البته عضو گرفتن آن وقت جایز است که موت کاملاً محقق شده باشد.

آیت‌الله سعید حکیم: در صورتی که فرد محتاج فعلاً موجود باشد و زنده ماندن ایشان موقوف بر عضو باشد با توافق آن‌ها بلکه بدون توافق شاکی مانعی ندارد.

آیت‌الله محقق کابلی: اگر امید به زندگی شخص که ضربه مغزی شده است نباشد، اهدای عضوش به افراد مسلمان که نیاز به پیوند اعضا دارند اشکالی ندارد.

آیت‌الله مدنی تبریزی: اگر یقین به مرگ باشد و حیات نباتی وجود نداشته باشد و حیات مسلمان دیگری متوقف به اعضای او باشد و به شرط اینکه عضو را درآورده و فوراً پیوند بزنند اشکال ندارد.

نظرات مرحوم امام خمینی، مرحوم آیت‌الله بهجت و مرحوم آیت‌الله فاضل لنکرانی نیز بر همین عقیده استوار است و حکم به حلیت این عمل داده‌اند.

سخن آخر

وجود نظرات متفاوت در بین مراجع، بسیاری از خانواده‌هایی را که عزیزشان دچار مرگ مغزی شده است، مردد کرده و همین موجب شده که حاضر به رضایت دادن نشوند. بهترین کار این است که دیدارهایی ازسوی انجمن اهدای عضو ایرانیان و افراد شاخص و تأثیرگذار و پزشکان بنام با مراجع مخالف اهدای عضو صورت بگیرد تا شاید فرصتی برای تجدیدنظر در این حکم ایجاد شود. در این صورت می‌توان امیدوار بود که خانواده‌های بیشتری برای اهدای عضو رضایت بدهند. در صورت افزایش اهداکنندگان، قطعاً شرایطی فراهم خواهد شد تا بیماران بیشتری که در لیست انتظار قرار دارند بتوانند از موهبت پیوند عضو برخوردار شوند؛ در نتیجه بیماران کمتری هزینه‌های سنگین دارویی را  متحمل می‌شوند یا اینکه جان خود را از دست می‌دهند. امید اینکه شرایط برای اجماع نظر در مورد جایز بودن اهدای عضو فراهم شود.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer