با انتقال آب، دریای خزر آبستن فاجعه زیست محیطی می‌شود - رسانه مجازی نیلسو

انتقال آب خزر به مناطق مرکزی کشور با موافقت سازمان محیط زیست؛

با انتقال آب، دریای خزر آبستن فاجعه زیست محیطی می‌شود

سمنان به لحاظ خشکسالی و کمبود آب در صدر استان‌های درگیر کشور قرار ندارد و استان‌هایی مانند کرمان، قم و سیستان و بلوچستان با مشکلات بیشتری در زمینه کمبود آب و خشکسالی مواجه هستند، چرا این استان‌ها در اولویت قرار نمی‌گیرد؟

  • توسط شاهین فلسفی
دریای خزر

بحث انتقال آب خزر به مناطق مرکزی کشور به‌صورت جدی برای نخستین بار در روزهای پایانی دولت اصلاحات مطرح شد. مطالعات مرتبط با طرح انتقال آب خزر به سمنان در کارگروه «بررسی تامین آب استان سمنان» در تاریخ هشتم تیرماه ۸۴ با حضور معاون اول رئیس‌جمهور وقت یعنی محمدرضا عارف و وزیر وقت نیرو، حبیب‌الله بی‌طرف‌ به تصویب رسید. این طرح اما تا مدت‌ها معلق ماند تا این‌که در پی مصوبه هیأت دولت در سفر استانی سمنان در چهاردهم دی ۸۹ و در دولت محمود احمدی‌نژاد به وزارت نیرو و سرانجام در تاریخ سی‌ام خردادماه ۹۱ به شرکت «توسعه منابع آب و نیروی ایران» به‌عنوان مجری ابلاغ شد.

اجرای طرح انتقال آب با موافقت محیط زیست

از آن زمان تاکنون اجرای این طرح تقریبا مسکوت ماند تا این‌که آذرماه سال گذشته، رئیس جمهور کشورمان، در سفر استانی به سمنان، حجت را در این زمینه تمام کرد و گفت: «از نظر دولت مشکلات انتقال آب از شمال ایران به استان سمنان برطرف شده و کارهای مطالعاتی مربوط به آن نیز انجام شده است. اگر سرمایه‌داری بخواهد برای انتقال آب از شمال به مرکز کشور از جمله استان سمنان اقدام کند، دولت آمادگی را دارد تا امکانات لازم را در اختیار او قرار دهد.»

عیسی کلانتری، رییس سازمان محیط زیست
عیسی کلانتری، رییس سازمان محیط زیست

پس از آن عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد: «انتقال آب از دریا به داخل سرزمین برای برطرف کردن نیاز آبی مصرف‌کنندگان صنعتی، آب شرب و بهداشت مردم درصورت نیاز و با رعایت ضوابط زیست‌محیطی از نظر من بلامانع است و با توجه به این‌که انتقال آب برعهده وزارت نیروست و محیط‌زیست وظیفه دارد بر نحوه انتقال آب نظارت داشته باشد که حداقل خسارت به محیط‌زیست وارد شود، تلاش خود را در این حوزه خواهیم کرد.»

آب شور نمی شود

به گفته او «دریای مازندران ۸۰ هزار میلیارد مترمکعب آب دارد؛ آبی که برای انتقال در نظر گرفته شده در حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب است یعنی یک هشتصد هزارم آب دریا. این‌که می‌گویند آب شور می‌شود، اشتباه است، چراکه مقدار شوری آن ۲ در ۱۰ هزار درصد است، یعنی در حدود صفر است، اما از این آب می‌توانیم آب شرب و صنعت را در استان سمنان تأمین کنیم. به افرادی که مدعی هستند که آب دریای مازندران به دلیل انتقال آب کم می‌شود، باید بگویم که ۱۰۰ میلیون مترمکعب در مقابل ۸۰ هزار میلیارد مترمکعب در حد صفر است.»

کارشناسان چه می‌گویند؟

از زمان مطرح شدن طرح مذکور تا هفته گذشته که سازمان حفاظت محیط زیست موافقت خود را با اجرای آن اعلام کرد، همواره وزنه مخالفان سنگین‌تر از موافقان بوده است. مخالفانی که گرد و خاک اعتراض آن‌ها با موافقت سازمان حفاظت محیط زیست به طور جدی بلند شد. برخی کارشناسان بر این باورند که اجرای چنین پروژه‌ای باید با در نظر گرفتن تمام ابعاد محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی صورت گیرد که انجام چنین مطالعاتی نیز حداقل به شش سال زمان نیاز دارد. آن‌ها می‌گویند با توجه به این‌که با هر یک تن آب که انتقال می‌یابد، سه تن نمک از این طریق بازگردانده می‌شود، لازم است که تمام جنبه‌های محیط زیستی برای اجرای این طرح مورد توجه قرار گیرد.

آنان همچنین تاکید دارند که علاوه بر در نظر گرفتن تبعات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی این کار باید به آثار توزیع درآمدی نیز توجه کرد، چرا که وقتی ارزش‌گذاری صورت گیرد، می‌توان در چارچوب‌های منفعت هزینه، شاخص‌های اقتصاد مهندسی طرح را ارزیابی کرد و از این طریق نسبت منفعت به هزینه را مورد سنجش قرار داد. باید به این مساله نیز توجه کرد که انتقال آب موجب از بین رفتن حیات بخش و جنگل‌ها می‌شود، لذا باید به تمام ابعاد این مساله توجه کرد.

کارشناسان ضمن انتقاد از هدر رفت بسیار آب در سمنان می‌گویند در بسیاری از کشورها بیش از ۱۵ مرتبه بازچرخانی آب انجام می‌شود، لذا برای جلوگیری از هدر رفت آب می‌توان بازیافت آن و به حداقل رساندن استفاده از آب را پیشنهاد داد.

تخریب وسیع جنگل های هیرکانی

کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی مازندران در خصوص طرح انتقال آب خزر به کویر تاکید کرده است: «در طول مسیر پیشنهادی جهت انتقال آب تعداد ۵ ایستگاه پمپاژ در حوزه استان مازندران پیش بینی شده؛ به طوری که هیچ‌گونه مطالعه و نقشه قابل بررسی جهت نحوه انتقال نیروی برق به ایستگاه‌های مذکور در مناطق جنگلی ارائه نشده است.»

جنگل‌های هیرکانی
انجام پروژه موجب تخریبات غیرقابل جبرانی بر پوشش جنگلی مناطق هیرکانی به عنوان میراث طبیعی کشور وارد می‌شود

در بخش دیگری از این گزارش با تاکید بر تخریب جنگل‌های هیرکانی آمده است: «با توجه به اینکه در برخی نقاط مسیر انتقال لوله آب، بیشتر از ۱۱ کیلومتر از مسیر پیشنهادی از حاشیه جاده‌های جنگلی عبور می‌کند، در صورت اجرای پروژه تخریب زیادی در پوشش جنگلی ایجاد خواهد شد. و با توجه به اظهارات کارشناسان وزارت نیرو و شرکت مهندسی مهاب قدس مبنی بر انتقال آب دریای خزر به سمنان با لوله به ابعاد به قطر ۲ متر در زمان بازدید میدانی و حریم ناشی از آن، انجام پروژه موجب تخریبات غیرقابل جبرانی بر پوشش جنگلی مناطق هیرکانی به عنوان میراث طبیعی کشور وارد می‌شود.»

حال سوال اینجاست که کمیته ارزیابی سازمان محیط زیست پس از چراغ سبز رئیس این سازمان با چنین طرحی چطور می‌خواهد در فرصت یک‌ماهه ضوابطی را ارائه دهد که محیط زیستی باشد و در طرحی که کلید خورده است قابلیت اجرایی داشته باشد.

طرح رنگ و بوی سیاسی دارد

هادی کیادلیری، رییس انجمن جنگلبانی ایران با انتقاد از مجوز انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی از سوی رییس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: سمنان به لحاظ خشکسالی و کمبود آب در صدر استان‌های درگیر کشور قرار ندارد و استان‌هایی مانند کرمان، قم و سیستان و بلوچستان با مشکلات بیشتری در زمینه کمبود آب و خشکسالی مواجه هستند، چرا این استان‌ها در اولویت قرار نمی‌گیرد؟

وی افزود: معتقدم نامه‌ای که سازمان محیط‌زیست به وزارت نیرو ارسال کرده است، رنگ و بوی سیاسی دارد، چراکه در نامه قید شده است با انجام پروژه موافقیم، اما ارزیابی فنی یک ماه دیگر اعلام می‌شود. این نشان می‌دهد قبل از ارزیابی فنی با انتقال آب موافقت شده است و این موضوع بسیار عجیب است به ویژه آن که در جلسات متعددی مطرح شده است که این انتقال غیرکارشناسی است و قابل انجام نیست. از جنبه‌های مختلف زیست‌محیطی، فنی، قانونی، اقتصادی هم اگر این پروژه بررسی شود می‌بینیم که از اشکالات بسیاری برخوردار است.

هادی کیادلیری، رییس انجمن جنگلبانی ایران
هادی کیادلیری، رییس انجمن جنگلبانی ایران

وی با بیان اینکه ساختار کلی این پروژه از توسعه پایدار به دور است، ادامه داد: یکی از اصل‌های توسعه پایدار «زمان» است؛ یعنی برنامه‌ریزی که درباره این نوع از پروژه‌ها داریم باید برای بلندمدت باشد. همچنین باید ببنیم که براساس آمایش سرزمین و ارزیابی توان انجام دادن چه پروژه‌ای را داریم. اگر براساس آمایش سرزمین تشخیص دادیم در سمنان آب نداریم نباید صنایع آب‌بر را در آنجا ایجاد کنیم.

رئیس انجمن جنگل‌بانی ایران تصریح کرد: از سوی دیگر قرار است آب را از دریایی که دارای یک رژیم حقوقی است به فلات مرکزی منتقل کنیم، در حالی‌که ما خودمان همان رژیم حقوقی را قبول کرده‌ایم. رژیم حقوقی حفاظت از دریای خزر که به کنوانسیون تهران نیز شهرت دارد، دارای بندهایی از جمله جلوگیری از آلوده شدن دریا، رعایت و حفظ تنوع زیست‌محیطی و ارزیابی اثرات زیست محیطی فرامرزی است.

خزر به سرنوشت دریاچه ارومیه دچار می‌شود؟

در این راستا، ایمان لیاقتی، کارشناس محیط زیست با طرح این سوال که چرا مصرف آب در سمنان مدیریت نمی‌شود که نیاز به انتقال آب نداشته باشیم گفت: انتقال آب خزر به عنوان یک اکوسیستم بستر آبی به فلات مرکزی از لحاظ محیط زیستی احتیاج به ارزیابی دقیق تری دارد. باید بررسی شود این پروژه را چه کسانی ارزیابی محیط زیست کرده‌اند؟ در ایران دانشمندان زیادی در زمینه ارزیابی محیط زیستی وجود دارد آیا این پروژه را این دانشمندان بررسی کرده‌اند؟ پروژه انتقال آب خزر یک پروژه ملی است که یک نفر، یک شرکت و یا یک دانشگاه نمی‌تواند آن را به تنهایی ارزیابی کند.

وی با بیان این‌که چرا نیاز آبی فلات مرکزی ایران باید از خزر تامین شود گفت: به گفته یکی از نمایندگان مجلس نیاز آبی سمنان می‌تواند از سد لار تامین شود. همچنین می‌توانیم منابع آبی در سمنان به نحوی مدیریت کرد که احتیاجی به این انتقال نداشته باشد.

سمنان
می‌توان در سمنان الگوی کشت را به گونه‌ای تنظیم کرد که نیاز آبی کمتری داشته باشد، این نوع پروژه‌ها از دهه ۶۰ میلادی گریبان کشورهای در حال توسعه را گرفته و پول آن به جیب تولید کنندگان اداوت این پروژه‌ها می‌رود

لیاقتی با تاکید بر این که باید آمایش سرزمین در حوزه آب را در دست داشته باشیم تاکید کرد: می‌توان در سمنان الگوی کشت را به گونه‌ای تنظیم کرد که نیاز آبی کمتری داشته باشد، این نوع پروژه‌ها از دهه ۶۰ میلادی گریبان کشورهای در حال توسعه را گرفته و پول آن به جیب تولید کنندگان اداوت این پروژه‌ها می‌رود.

لیاقتی با تاکید بر این که یکی از مشکلات عمده کشورهای در حال توسعه اجرای پروژه‌ها پرستیژی است اظهار کرد: این پروژه‌ها فایده‌ای برای اقتصاد و اکوسیستم ندارد، ما حق نداریم اکوسیستم‌های خود را از بین ببریم.

وی در ادامه با اشاره به وضعیت دریاچه ارومیه گفت: این سوال مطرح است که چرا دریاچه ارومیه خشک شده و سال‌هاست که در طی احیای آن هستیم. غافل از این که کسی به این سوال توجه نمی‌کند که چرا وضعیت دریاچه ارومیه باید به این نقطه برسد.

او ادامه داد: اگر سال‌های قبل پروژه‌های غلطی را اجرا نمی‌کردیم و سیب را جایگزین انگور نکرده بودیم و یا در اطراف دریاچه ارومیه توسعه بی‌رویه کشاورزی نداشتیم، این اتفاق برای این دریاچه نمی‌افتاد؛ در حال حاضر هم در مورد دریاچه خزر باید به عواقب آن توجه کنیم.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer