تیروئید خاموش در مرز هشدار - رسانه مجازی نیلسو

گزارش «نیلسو» از بایدها و نبایدهای هفته جهانی تیروئید

تیروئید خاموش در مرز هشدار

در این میان شایسته نیست که تنها به برگزاری کنفرانس‌های علمی بسنده شود، بلکه باید بستری را فراهم کرد تا دانش تخصصی درمورد بیماری جهنده و خطرناک تیروئید از حاشیه به متن رانده شود.

  • توسط معصومه ستوده
تیروئید

روز جهانی و هفته جهانی تیروئید؛ شاید در نگاه بسیاری، نام‌گذاری هفته‌ای به این اسم، عجیب و خنده‌دار باشد. اما واقعیت این است که بیماری‌های ناشی از تیروئید در سراسر جهان گسترش یافته و به مرز هشدار رسیده است. همین موجب شده فدراسیون جهانی تیروئید به منظور افزایش سطح آگاهی مردم از بیماری‌های تیروئید، عوارض، راه‌های پیشگیری و درمان آن، چهارم لغایت دهم خرداد را به عنوان «هفته جهانی اطلاع‌رسانی تیروئید» معرفی کند.

بیشتر بخوانید:

غده‌ای مرموز

غده تیروئید را باید یکی از مهم‌ترین غده‌های بدن دانست. این غده، در ناحیه جلوی گردن واقع شده و دارای دو لوب است که در دو طرف نای درست زیر حنجره قرار داشته و حدود 15 تا 25 گرم وزن دارد. دو قسمت غده تیروئید توسط نوار نازک نسجی که به عنوان ایستموس (ISTHMUS) تیروئید نامیده می‌شود، به یکدیگر وصل شده است. هورمون‌های تیروئید پس از ساخته شدن در این غده به جریان خون منتقل شده و بسیاری از فرآیند‌های شیمیایی را در بخش‌های مختلف بدن کنترل می‌کنند. این هورمون‌ها برای تکامل و عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی و برای حفظ دمای بدن و انرژی ضروری‌ هستند. غده تیروئید هورمون‌های تیروئید یعنی تری‌یدوتیرونین و تیروکسین واکنش‌های شیمیایی عضلات، کبد، قلب و کلیه‌ها را تحت تأثیر قرار داده و برای رشد و تکامل مغز نیز ضروری‌ است. هورمون‌های تیروئید بر غده هیپوفیز اثر گذاشته و موجب ترشح هورمون کنترل‌کننده تیروئید، یعنی TSH می‌شوند که به نوبه خود موجب تحریک تیروئید می‌شود. آثار عمده هورمون‌های تیروئید در بدن را می‌توان در تولید انرژی، تحریک ساخت پروتئین‌ها، تأثیر در رشد و تکامل، تنظیم ورود اسید آمینه، کربوهیدرات‌ها و الکترولیت‌ها به داخل سلول، تأثیر روی سوخت‌وساز کربوهیدرات‌ها، تأثیر بر سوخت‌وساز چربی‌ها، تغییر در سوخت‌وساز بعضی از دارو‌ها مشاهده کرد. وقتی میزان هورمون‌های تیروئید در خون کاهش می‌یابد، هیپوفیز با ترشح بیشتر  TSH، تیروئید را فعال‌تر می‌کند.

 وجود ید برای سنتز هورمون‌های تیروئید اهمیت اساسی دارد. کمبود ید در دوران بارداری سبب سقط جنین، زایمان زودرس، تولد نوزاد مرده، اختلال رشد مغزی جنین، تولد نوزاد با عقب‌ماندگی ذهنی، جسمی، کری و لالی می‌شود؛ همچنین کمبود ید در دوران کودکی سبب کاهش بهره‌‌‌ی هوشی و عقب‌ماندگی ذهنی، تأخیر یا توقف رشد، ناتوانی جسمی، کم‌کاری تیروئید، اختلالات عضلانی، تکلمی و شنوایی و تأخیر رشد در اندام حرکتی می‌‌شود. به همین دلیل، غربالگری به‌موقع نوزادان از سال 1384 در روز سوم تا پنجم تولد اجباری شده است.  این اقدام به‌صورت مؤثری توانسته است نوزدان با کم‌کاری مادرزادی تیروئید را شناسایی کرده و ضمن درمان مانع عقب‌ماندگی ذهنی دائم‌العمر این نوزادان شود.

زنگ هشدار

کم‌کاری و پرکاری تیروئید را باید بیماری خاموش دانست. بیماری مرموز و جهنده‌ای که دارای علائم اختصاصی و غیرمشترک با سایر بیماری‌ها نیست. به همین دلیل، بیمار از وجود بیماری خود آگاه نمی‌شود. به دنبال این ناآگاهی، آسیب گسترده‌ای متوجه بیمار می‌شود. وقتی فردی به بیماری تیروئید مبتلا می‌شود، غده تیروئید می‌تواند بیش از حد فعال یا غیرفعال شود، اگر غده تیروئید هورمون‌ها را به اندازه کافی ترشح نکند، در این صورت ممکن است بیمار از کم‌کاری تیروئید و افزایش توده بدنی رنج می‌برد که این عارضه می‌تواند عوارض جدی مانند کلسترول بالا و مشکلات قلبی را به دنبال داشته باشد. علائم اولیه کم‌کاری تیروئید ممکن است شامل مواردی همچون خستگی، افزایش وزن، عدم تحمل سرما، مو‌های خشک یا شکننده، اختلال حافظه، تحریک‌پذیری، زودرنجی و افسردگی، افزایش کلسترول خون، ضربان قلب کند، یبوست شود. حال اگر تیروئید شما هورمون‌های بیش از حد ترشح کند، متابولیسم بدن به‌سرعت افزایش می‌یابد و در این حالت به اصطلاح گفته می‌شود که فرد به پرکاری تیروئید مبتلا شده است. در چنین شرایطی، نشانه‌هایی همچون کاهش وزن، عدم تحمل گرما، اجابت مزاج مکرر، لرزش دست، عصبی شدن، تحریک‌پذیری بالا و زودرنجی، بزرگ شدن غده تیروئید، اختلال خواب، خستگی در فرد مشاهده می‌شود.

درمان

به منظور درمان پرکاری تیروئید راهکارهایی همچون سوزاندن تیروئید با یک قرص رادیواکتیو ید یا دارو‌های آنتی‌تیروئید مانند متیلازول یا پروپیلتایورواستیل استفاده شده و درمان رادیواکتیو زمانی که غده تیروئید بیش‌ازحد بزرگ می‌شود، به عنوان یک روش درمانی به کار گرفته می‌شود. در مورد کم‌کاری تیروئید قرص تیروکسین تجویز می‌شود تا با تیروکسین مصنوعی عملکرد تیروئید به شکل طبیعی دربیاید؛ البته گاهی روش جراحی تنها راهکار باقیمانده است، همچنان‌که در مورد گره‌های تیروئید روش جراحی باید به کار گرفته شود.

تشخیص زودرس و به‌موقع باعث درمان‌پذیری این بیماری می‌شود
تشخیص زودرس و به‌موقع باعث درمان‌پذیری این بیماری می‌شود

«گره تیروئید» بیماری است که حدود 5 تا 7 درصد زنان را گرفتار می‌کند، بنابراین بیماری شایعی است. گره تیروئید به مجتمعی از بافت‌های تیروئید اطلاق می‌شود که خودش را از بقیه بافت تیروئید جدا می‌کند و معمولاً به صورت یک برآمدگی روی تیروئید قابل لمس است. این نوع گره‌ها به چهار نوع گره‌های سرد، گرم، داغ و خنک تقسیم‌بندی می‌شوند. تقریباً‌ 90 درصد گره‌ها خوش خیم و 10 درصد آنها بدخیم محسوب می‌شوند. مراجعه دوره‌ای و مرتب به پزشک یکی از راهکارهای تشخیص این بیماری‌ است؛ البته بیشتر اطرافیان متوجه این گره در هنگام غذا خوردن فرد مبتلا می‌شوند چرا که وقتی فرد غذا را می‌بلعد، گره روی تیروئید حرکت می‌کند؛ همچنین بزرگی غده تیروئید، برآمدگی، اختلال در بلع غذا و اشکال در تنفس از علائم این بیماری در حالت پیشرفته آن است.

گره‌های تیروئید وقتی بدخیم می‌شوند و علائم بالینی نشان می‌دهند بدان معنا که پیشرفت کرده‌اند، باید توجه داشت که تشخیص زودرس و به‌موقع باعث درمان‌پذیری این بیماری می‌شود؛ همچنین بعضی از گره‌های داغ که بیش از 5 سانتی‌متر شده‌اند یا بیمارانی که دچار کیست‌های مکرر شده‌اند با مداخله جراحی قابلیت درمان دارند. شیوع این گره‌ها در زنان بیشتر از مردان است، به‌طوری‌که نسبت این بیماری در زنان نسبت به مردان، 7 به یک است اما معمولاً گره‌های تیروئید در مردان بدخیم است.

 وجود گره‌های تیروئید در اطفال نگران‌کننده است و باید سریع‌تر برای درمان‌ آن‌ها اقدام کرد. سابقه وراثتی، سن، جنسیت، سابقه تشعشع اشعه به سر و گردن و بزرگ شدن سریع تیروئید از جمله دلایل بروز این بیماری است.

کابوس عقب‌ماندگی  

نگران‌کننده‌ترین مشکل کم‌کاری تیروئید را می‌توان در نوزادان جستجو کرد. زمانی که نوزاد به دلیل کم‌کاری تیروئید دچار عقب‌ماندگی ذهنی و جسمی می‌شود. واقعیت این است که از هر چهار هزار نوزاد، یک نفر به عارضه کم‌کاری تیروئید دچار می‌شود. شایع‌ترین علت کم‌کاری مادرزادی تیروئید، اختلال در تکامل کامل یا نسبی غده تیروئید یا جایگزینی نامناسب تیروئید در دوران جنینی است. همچنین زردی ادامه‌دار، وزن زمان تولد بیش از 4 کیلوگرم، کم‌اشتهایی و شیر خوردن ناکافی، کاهش درجه حرارت بدن، کم‌تحرکی و حرکات آهسته، یبوست، آپنه (قطع تنفس) و تنفس صدادار، از نشانه‌های کم‌کاری مادرزادی تیروئید در اوایل نوزادی است. کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان اگر سریعاً تشخیص و درمان نشود، باعث عقب‌ماندگی ذهنی، کوتاهی قد، ناشنوایی، بیماری‌های مغزی و عصبی و عقب‌ماندگی رشد جسمی می‌شود؛ به همین دلیل، آزمایش غربالگری برای کم‌کاری مادرزادی تیروئید، ساده‌ترین روش برای تشخیص این اختلال محسوب می‌شود که شامل گرفتن نمونه خون از پاشنه نوزاد در چند ساعت نخست پس از تولد است.

 شهین یاراحمدی، رئیس اداره غدد و متابولیک وزارت بهداشت در گفتگو با «نیلسو»، کم‌کاری تیروئید را مهم‌ترین عامل بروز عقب‌ماندگی در نوزادان عنوان کرد و گفت: حتماً لازم است والدین نوزادان را 72 ساعت پس از تولد برای نمونه‌گیری خون از پاشنه پا که اقدامی بسیار بی‌خطر است به مراکز بهداشتی درمانی ببرند. تا کنون 6 میلیون نوزاد مورد غربالگری قرار گرفته که بیش از 14هزار بیمار تشخیص داده و تحت درمان به‌موقع قرار گرفتند. به دنبال برنامه غربالگری کم‌کاری تیروئید، سالانه حدود 2هزار و 500 بیمار تشخیص داده می‌شوند. اگر این افراد شناسایی نمی‌شدند سالانه حدود 100هزار نمره از ضریب هوشی جامعه کم می‌شد. بر این اساس، با اجرای این برنامه سالانه حدود 100هزار نمره به ضریب هوشی جامعه افزوده می‌شود.

 کارشناس مسئول اداره غدد و متابولیسم وزارت بهداشت  به مادرانی که از داروهای مرتبط با کم‌کاری تیروئید مانند لووتیروکسین استفاده می‌کنند، گفت: در زمان بارداری این دارو نباید قطع شود، بلکه فاصله کنترل مادر توسط پزشک باید کوتاه‌تر شود و در مجموع، مصرف کافی ید در زنان باردار به‌ویژه در سه‌ماهگی اول بارداری باید مورد توجه قرار گیرد. در ایران، تفاوتی در میزان بروز بیماری کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان دختر نسبت‌به نوزادان پسر مشاهده نشده است. هرچند 6 تا 8 برابر مشکلات تیروئیدی در خانم‌ها بیشتر از آقایان است. همچنین سرطان پستان، فیبروکیستیک پستان و همچنین پوکی اسخوان از جمله بیماری‌هایی هستند که به‌دنبال کمبود ید در انسان به وجود می‌آیند.

هفته‌ای آگاهی‌بخش

مجموعه تأثیرات مخرب به‌دنبال کم‌کاری یا پرکاری تیروئید موجب شد تا بیست‌ویکم تا بیست‌وهشتم ماه می (31 اردیبهشت تا 7 خرداد) به نام هفته جهانی افزایش آگاهی در مورد تیروئید و تاریخ بیست‌وپنجم ماه می (4 خرداد) به‌طور خاص، به نام روز جهانی تیروئید نامگذاری شود. اهداف اصلی روز جهانی تیروئید، مواردی همچون افزایش آگاهی در مورد سلامت غده تیروئید، ارتقای آگاهی در مورد پیشرفت‌های صورت‌گرفته در حوزه درمان بیماری‌های تیروئید، تأکید بر شیوع بیماری‌های تیروئید، تمرکز بر نیاز فوری برای اجرای برنامه‌های آموزشی و پیشگیری، گسترش آگاهی در مورد روش‌های درمانی جدید ذکر شده است. ضرورت توجه به این هفته با توجه به اینکه کم‌کاری تیروئید ایرانیان چهار برابر آمار جهانی است، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. بدتر اینکه کم‌کاری تیروئید اکتسابی به علت حمله سیستم ایمنی بدن به بافت غده تیروئید به وجود می‌آید و باعث بزرگ شدن غده تیروئید می‌شود که مهم‌ترین علت ابتلا به آن، بیماری خود ایمن تیروئیدی به نام «هاشیماتو» است.

سخن آخر

به نظرمی‌رسد هفته جهانی تیروئید را باید متفاوت با سال‌های گذشته گرامی داشت. در این میان شایسته نیست که تنها به برگزاری کنفرانس‌های علمی بسنده شود، بلکه باید بستری را فراهم کرد تا دانش تخصصی درمورد بیماری جهنده و خطرناک تیروئید از حاشیه به متن رانده شود. بسنده کردن طرح این دغدغه‌ها در نشست‌های دانشگاهی مشکلی را حل نمی‌کند. مردم باید به صورت دقیق در جریان این هفته قرار گرفته و آگاهی آن‌ها ارتقا پیدا کند تا بلکه با مشاهده نشانه‌های بیماری با حساسیت به‌دنبال درمان خود بروند. به نظر می‌رسد بهره‌گیری از تبلیغات شهری و بیلبوردها راهکار بسیار درستی است تا مردم حساسیت لازم را نسبت به این بیماری پیدا کنند. تنها در این صورت می‌توان به اهداف این هفته جهانی دست یافت، وگرنه اتکا بر رسانه‌های رسمی ما را به اهداف ازپیش‌تعیین‌شده نمی‌رساند.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer