جرایم رایانه‌­ای در قانون ایران - رسانه مجازی نیلسو

جرایم رایانه‌­ای در قانون ایران

هرنوع فعالیت غیرمجاز کاربران تلفن همراه و اینترنت دارای جنبه‌های فنّی و حقوقی متفاوتی است.

  • توسط ارمغان عبیری
جرایم یارانه‌ای

امروزه بحث فناورى اطلاعات و ارتباطات، مسئله پاسخگویى‏ به فعالیت­‌ها و سوء­استفاده‌‏های تبادل اطلاعات پیش روی علم حقوق قرار داده است. این فعالیت‌ها می‌تواند حریم خصوصی و حقوق بسیاری از افراد را مختل کند. به همین دلیل، در این مطلب سعی می­‌کنیم تا شما را به طور خلاصه شما را با قوانین حاکم بر فضای رایانه‌­ای در نظام حقوقی ایران بیشتر آَشنا کنیم.

بیشتر بخوانید:

تعریف جرم یارانه‌ای

برخلاف بسیاری از کشورها، در قوانین کیفری عام، متفرقه و خاص (مانند قانون تجارت الکترونیک ۱۳۸۲ یا قانون جرایم ‌رایانه‌ای ۱۳۸۸) نظام حقوقی ایران، هیچ تعریف مشخصی جرایم رایانه‌ای ارائه نشده است. اما در اصطلاح، جرم رایانه‌ای در فضای مجازی، با سوءاستفاده از یک سامانه ‌رایانه‌ای و برخلاف قانون انجام می‌شود. در این جرایم، گاهی اوقات رایانه فقط نقش یک وسیله را دارد و گاهی هم ارتکاب جرم توسط رایانه و در فضای مجازی صورت می­گیرد. پس جرم یارانه‌­ای، جرمی است که قانونگذار صراحتاً، رایانه را به منزله موضوع یا وسیله جرم و جزء ارکان مادی جرم اعلام کرده باشد و رایانه عملاً به عنوان وسیله ذخیره، پردازش یا انتقال دلایل جرم استفاده شده باشد. مجرمین رایانه‌­ای هم افرادی هستند که از ضریب هوشی بالایی برخوردارند.

انواع جرایم رایانه‌­ای

  1. جرایم رایانه‌­ای: جرایمی که در آنها کامپیوتر و تجهیزات جانبی آن موضوع جرم واقع می شود. مانند: سرقت یا کپی­‌برداری.
  2. جرایم اینترنتی: جرایمی که در آنها کامپیوتر به عنوان ابزار ارتکاب جرم به کار گرفته می شود که معمولاً از طریق شبکه­‌های رایانه‌­ای و اینترنت رخ می دهد. مثل تمام جرایم علیه تکنولوژی ارتباطی، اطلاعاتی، کامپیوتری، ماهواره‌ای و شبکه‌های بین‌المللی.
  3. جرایم سایبری: جرایمی که در فضای مجازی به وقوع می پیوندد، اما آثار آنها در دنیای واقعی ظاهر می‌شود. فضای مجازی یا سایبر، سیستمی از ارتباط انسان‌ها از طریق کامپیوتر و مخابرات بدون توجه به وسعت جغرافیایی است. مانند نفوذ غیرمجاز، شنود غیرمجاز، انتشار ویروس و کرم‌­های رایانه ای.

جرایم رایانه‌­ای در اسناد داخلی و بین‌المللی

کنوانسیون جرایم رایانه­‌ای یا کنوانسیون جرایم رایانه­‌ای بوداپست، اولین معاهده بین‌المللی است که به جرایم رایانه‌ای و اینترنتی می‌پردازد. بر اساس این کنوانسیون، جرم رایانه‌­ای جرمی درباره رایانه و زیرساخت‌های شبکه است. این جرایم و جنایات شامل انتشار و استفاده از هرگونه نرم‌افزار مخرّب، هک شدن، سرقت مشخصات کاربران، نفوذ، دستکاری، سرقت هویّت، تقلّب و استثمار جنسی کودکان می‌­شود. در نظام حقوقی ایران هم یکی از مهمترین قوانین مربوط به فضای مجازی و رایانه، قانون تجارت الکترونیک ۱۳۸۲ است که از مواد ۶۷ تا ۷۷ به جرایم و مجازات‎های موضوع این قانون اختصاص دارد و دیگری، قانون جرایم رایانه‌ای ۱۳۸۸ است که دارای 3 بخش جرایم و مجازات‌ها، آیین دادرسی و سایر مقرّرات، در ۵۶ ماده است.

جرمین سایبری از ضریب هوشی بالایی برخوردارند
جرمین سایبری از ضریب هوشی بالایی برخوردارند

 مصادیق جرایم رایانه‌­ای

1- دسترسی غیرمجاز به داده‌های رایانه‌ای

دسترسی غیرمجاز به داده­های رایانه‌­ای یعنی اینکه مجرم، با نقض کردن تدابیر امنیتی و به شکل غیرمجاز به داده‌های حفاظت شده دسترسی پیدا کند. مثلاً با هک کردن سایت سازمان سنجش، اطلاعات مربوط به داوطلبان کنکور را بدزدد یا با هک کردن سایت و سیستم یک اپراتور تلفن همراه، به اطلاعات و سوابق کاربری یکی از مشترکان دسترسی پیدا کند.

2- شنود غیرمجاز

شنود غیرمجاز یعنی اینکه مجرم، محتوای در حال انتقال ارتباطات شخصی (غیرعمومی) را در سامانه‌های رایانه‌ای، مخابراتی، امواج الکترومغناطیسی،… شنود کند. علاوه بر این، دسترسی به رمز ورود پست الکترونیکی افراد و خواندن پیام‌های موجود در آن‌ها، یا دسترسی به ارتباطات دیگران در شبکه‌های ارتباطی  هم جزء مصادیق شنود غیرمجاز تلقّی می­‌شود.

3- جاسوسی رایانه‌ای

دسترسی به داده‌های محرمانه رایانه‌ای و شنود آن‌ها و قرار دادن اطلاعات محرمانه در اختیار افراد فاقد صلاحیت هم می‌تواند مصداقی از جاسوسی رایانه‌ای باشد.

4- جعل رایانه‌ای

جعل یارانه‌­ای یعنی تغییر متقلّبانه داده‌های رایانه‌ای به شکلی که فرد بتواند از این داده‌ها استفاده کند. مثلاً، فردی، کارت حافظه (یو ­اس ­بی) دیگری را بدزدد و اطلاعات موجود در آن را به شکل متقلّبانه تغییر دهد. یا کارمند بانک ممکن است با دسترسی به شبکه حساب‌های بانکی، صورت­حساب مشتریان را به صورت متقلّبانه دستکاری کند. یا دانشجویی با هک کردن سایت استادش، به شکل متقلّبانه‌­ای در اطلاعات آموزشی یا نمرات دانشجویان تغییر ایجاد کند.

5- سرقت رایانه‌ای

سرقت رایانه‌­ای یعنی اینکه مجرم به صورت غیرمجاز اطلاعات مربوط به دیگران را سرقت کند. مثلاً با ورود به سامانه شخصی کارمندان ادارات یا دانشجویان، اطلاعات شخصی آن‌ها را بدزدد. پس در اینجا می توان گفت که در جرایم رایانه‌­ای هدف اصلی مجرمان سرقت اطلاعات دیگران و سوء استفاده از آن اطلاعات است، درست برخلاف جرایم سنتی که در آنها هدف ربودن مال است.

 6- کلاهبرداری رایانه‌ای

کلاهبرداری رایانه‌­ای زمانی اتفاق می افتد که فردی به صورت غیرمجاز از سامانه‌های رایانه‌ای یا مخابراتی با وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد یا متوقف کردن اطلاعات یا مختل کردن سامانه‌ها وجه، مال یا منفعتی را برای خود یا دیگری به دست بیاورد. مثلاً مجرم با اخلال در فعالیت سایت یک بانک و سرقت اطلاعات کاربرانی که در حال انجام عملیات در آن سایت هستند، اطلاعات آن‌ها را دزدیده و حساب‌هایشان را خالی می­‌کند. یا اینکه صفحه‌ای متقلّبانه و شبیه یک سایت معتبر را ساخته و اطلاعات کسانی که به اشتباه رمز ورود خود را در این صفحه متقلبانه وارد می‌کنند، سرقت کرده و از آنها سوءاستفاده می‌­کند.

7- جرایم علیه عفّت و اخلاق عمومی

جرایم علیه اخلاق عمومی (هرزه نگاری رایانه‌ای) به معنی تهیه و انتشار فیلم‌ها و تصاویر مستهجن از دیگران است.

8- نشر اکاذیب

نشر اکاذیب زمانی اتفاق می‌­افتد که فردی به دروغ، به دیگری چیزهایی را نسبت بدهد تا از این طریق به او آسیب زده و یا موجب تشویش اذهان عمومی شود. مثلاً، فردی در فضای مجازی، نقل قولی را به دروغ و با هدف ضرر رساندن به جایگاه اجتماعی یک مقام مسئول به او نسبت دهد.

مرجع رسیدگی به جرایم رایانه­‌ای

در حال حاضر، دادسرای ویژه رسیدگی به جرایم رایانه‌ای و فناوری ارتباطات (دادسرای جرایم رایانه­‌ای) تنها مرجع رسیدگی به جرایم رایانه‌ای است. هدف این دادسرا، رسیدگی به جرایم رایانه‌ای و فناوری اطلاعات و ارتباطات، رسیدگی به پرونده‌های شرکت‌های هرمی و شکایات مربوط به جرایم فضای مجازی است. علاوه بر این موارد، دادگاه‌های ایران در این موارد هم صلاحیت رسیدگی به پرونده را خواهند داشت:

3. دادسرای جرایم رایانه¬ای تنها مرجع فعال در زمینه رسیدگی به جرایم رایانه‌ای است. منبع چطور - جرایم رایانه‌­ای در قانون ایران
دادسرای جرایم رایانه‌ای تنها مرجع فعال در زمینه رسیدگی به جرایم رایانه‌ای است

داده‌های مجرمانه یا داده‌هایی که برای ارتکاب جرم به کار رفته است، به هر نحو در سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی یا حامل‌های داده موجود در قلمرو حاکمیت زمینی، دریایی و هوایی جمهوری اسلامی ایران ذخیره شده باشد؛

جرم از طریق تارنماهای دارای دامنه مرتبه بالای کد کشوری ایران ارتکاب یافته باشد؛

جرم توسط هر ایرانی/غیرایرانی در خارج از ایران علیه سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی و تارنماهای مورد استفاده یا تحت کنترل قوای سه‌گانه، نهاد رهبری، نمایندگی‌های رسمی دولت، هر نهاد یا مؤسسه‌ای که خدمات عمومی ارائه می‌کند یا علیه تارنماهای دارای دامنه مرتبه بالای کد کشوری ایران در سطح گسترده ارتکاب یافته باشد؛

جرایم رایانه‌ای، متضمن سوءاستفاده از اشخاص کمتر از 18 سال بوده، اعم از آن که مرتکب یا بزه‌دیده ایرانی/غیرایرانی باشد.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer