جرایم پزشکی در حقوق ایران - رسانه مجازی نیلسو

جرایم پزشکی در حقوق ایران

جرایم پزشکی، جرایم مخصوص پزشکان است.

  • توسط ارمغان عبیری
1. مسئولیّت پزشک مطلق نیست. منبع ثمین عدالت - جرایم پزشکی در حقوق ایران

پزشکی شغل بسیار حسّاسی است که در آن، حتی یک اشتباه کوچک و تشخیص نادرست توسط پزشک می‌­تواند آسیب‌­ها و خسارت­‌های جبران­‌ناپذیری به افراد جامعه وارد کند. به همین دلیل، شکایت کیفری از پزشکان در یک دادگاه ویژه تخصّصی و با حضور وکیل دادگستری به جریان افتاده و پیگیری می­‌شود. البته قانون‌گذار در مورد مسئولیت کیفری پزشکان، نمی‌تواند بیش از حد سخت­‌گیری کند، چرا که این کار باعث ترس و بی­‌میلی پزشکان نسبت به ادامه حرفه‌­شان شده و آسیب بزرگتری به کل جامعه وارد خواهد شد. پس در تعیین مسئولیت کیفری پزشکان، قواعد دقیق و مشخصی وجود دارد که باید در نظر گرفته شود. در این مطلب سعی می­‌کنیم تا شما را با این قواعد بیشتر آشنا کنیم.

بیشتر بخوانید:

تعریف جرایم پزشکی

جرایم پزشکی جرایمی هستند که معمولاً در حین درمان اتفاق افتاده و اصطلاحاً به آنها مسئولیت کیفری پزشکان می‌­گویند. منشا این مسئولیت آنجاست که با شروع درمان، بین پزشک و فرد بیمار نوعی رابطه‌ حقوقی شکل می‌گیرد. این رابطه حقوقی، پزشک را ملزم به رعایت مقرّرات دولتی و قوانین کرده و از او انتظار می­‌رود تا تمام استعداد، دانایی و تلاشش را برای درمان بیمار به کار بگیرد. اما اوضاع همیشه بر یک منوال نیست و ممکن است مواردی پیش بیاید که در آنها، پزشک تکلیف قانونی­‌اش را به درستی انجام ندهد. یا در مواردی، اتفاقات غیرمترقّبه و غیر عمدی به وقوع بپیوندد که باعث آسیب بیمار شود. به همین دلیل، قانونگذار مواردی مانند قصور و تقصیر پزشک را از همدیگر تفکیک کرده و برای هر کدام از آنها مسئولیت کیفری و مجازات جداگانه­‌ای برای پزشک در نظر گرفته است.

تعریف قصور و تقصیر پزشکی

مسئولیّت پزشک مطلق نیست و آنچه در جرایم پزشکی بیشتر مورد توجه قانونگذار است، تقصیر یا قصور پزشک است. تقصیر پزشکی به معنی بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، غفلت، عدم رعایت نظامات، عدم مهارت و مسامحه  است. در حالی که قصور پزشک یعنی که او وظیفه قانونی محول‌شده به خود را انجام ندهد و در واقع، در انجام کاری که باید انجام می‌داده، کوتاهی کند. در تقصیر پزشکی، نوعی عمد و اراده قبلی وجود دارد، اما در قصور پزشکی نوعی غفلت وجود دارد که سهواً اتفاق می­افتد.

قواعد حاکم بر قصور یا تقصیر پزشک

  • بر طبق ماده 495 قانون مجازات اسلامی، اگر پزشک در طول معالجه باعث ایجاد صدمه و یا تلف شدن شخصی شود، در صورت شکایت شخص متضرّر و یا وکیل پایه یک او، پزشک ضامن دیه خواهد بود. مگر اینکه اعمال او براساس مقرّرات پزشکی و موازین فنی بوده باشد و یا این که قبل از معالجه برائت اخذ کرده و مرتکب تقصیری هم نشده باشد. پس اگر پزشک با رعایت کلیّه موازین فنی و با کسب رضایت اقدام به عمل مشروع و قانونی کند و آنچه رخ دهد بدون تقصیر باشد، قابل مجازات نیست و ضامن دیه هم نخواهد بود.  
  • اگر فرد بیمار نابالغ و یا مجنون باشد و پزشک از ولیّ او در مورد عمل و بیهوشی برائت نگرفته باشد، و در معالجه مرتکب قصور یا تقصیر شود، ولیّ مریض خود و یا  وکیل پایه یک او می­توانند علیه پزشک به دادگاه شکایت کنند..
  • در صورتی که تلف و یا صدمه بدنی بیمار در نتیجه معالجاتی باشد که پزشک دستور آن را صادر کرده، پزشک ضامن است. مگر در صورتی که عمل او براساس مقرّرات پزشکی و مطابق موازین فنی بوده باشد، یا پیش از معالجه برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشده باشد.
  • اگر مریض یا پرستار، با علم به اینکه دستور پزشک اشتباه است، آن را انجام داده باشند و به همین دلیل موجب ایجاد صدمه یا تلف شوند، در صورت شکایت متضرّر یا وکیل پایه یک او، با وجود دستور عمل، پزشک ضامن نخواهد بود.

در موارد ضروری، هرگاه برائت گرفتن ممکن نباشد و پزشک برای نجات مریض، بر طبق مقرّرات اقدام به معالجه کند، کسی ضامن تلف یا صدمات وارده نخواهد بود.

مصادیق جرایم پزشکی

بر اساس ماده 624 قانون مجازات اسلامی، سقط جنین یکی از جرایم پزشکی محسوب می­شود. پس اگر پزشک، ماما و یا داروفروش وسائل ارتکاب به این جرم را فراهم کنند، مجرم شناخته شده و مجازات می‌شوند. همچنین، برطبق ماده ۶۴۸ قانون مجازات افشای اسرار بیمار از سوی پزشک هم جرم محسوب می‌شود. به این دلیل که پزشکان، جراحان، ماماها، داروفروشان و همه کسانی که ‌به دلیل شغلشان محرم اسرار دیگران می‌شوند، اگر در غیر از موارد قانونی‌، اسرار مردم را افشا کنند، به 3 ماه و یک روز تا 1 ‌سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال‌جزای نقدی محکوم می‌شوند. ترک اتاق عمل توسط پزشک هم هیچ دلیل و توجیهی نداشته و می­تواند موجب مسئولیت کیفری و پرداخت دیه شود. و حتی در صورت اثبات عمدی بودن آن می‌تواند به موجب قصاص پزشک شود.

دریافت رضایت‌نامه توسط پزشک

گاهی پزشکان در راستای معالجه بیمار از او رضایت‌نامه یا برائت‌­نامه می­‌گیرند.

  • رضایت‌نامه باید با آگاهی و اطلاع از عواقب موضوع باشد و صرف اخذ رضایت‌نامه که منشأ آگاهی نیست و بدون اطلاع از عواقب موضوع باشد، نمی‌تواند تأثیری در رفع مسئولیت پزشک داشته باشد.
  • موضوع برائت‌نامه باید واضح و مشخص باشد و بیمار بداند چه خطراتی وجود دارد و با علم و آگاهی برائت‌نامه را قبول و امضا کند.
  • در بیشتر بیمارستان‌ها قبل از عمل جراحی یا پزشکی و در بدو امر، یک فرم رضایت‌نامه و برائت‌نامه در اختیار بیمار قرار می‌‌دهند تا امضاء کرده و سپس عملیات پزشکی انجام شود. اگر پزشک به بهانه عدم وجود رضایت‌نامه یا برائت‌نامه از معالجه خودداری کند، می‌توان به اتهام خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی از وی شکایت کرد.

اگر پزشک هر کس شخص یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به مراجع یا مقامات صلاحیت­دار از وقوع خطر، یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند، بدون اینکه با این اقدام خطری متوجه او یا دیگران شود و با وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک، از اقدام به این امر خودداری کند، به حبس از 3 ماه تا 2 سال یا جزای نقدی از 10 هزار ریال تا 100 هزار ریال محکوم می­شود.

  • اگر اثبات شود که پزشک در درمان قصور کرده، برائت‌نامه نمی‌تواند تأثیری در مجازات داشته باشد. اما اگر پزشک قصوری انجام داده و رضایت‌نامه اخذ کرده باشد، برائت­نامه فقط می‌تواند در مجازاتش تخفیف دهد و مانع از بین رفتن حق و حقوق بیمار نمی‌‌شود.
  • قانونگذار صرفاً عمل‌هایی که مبنای علمی و درمانی دارد را مورد حمایت قرار داده است. پس هر نوع عمل زیبایی نامشروع و غیرقانونی که مبنای علمی و درمانی ندارد، جرم و قابل تعقیب کیفری است و حتی گرفتن رضایت هم تأثیری در نتیجه آن ندارد.

تفاوت رضایت­نامه و برائت‌­نامه

برائت و رضایت دو مفهوم جداگانه هستند. رضایت ناظر بر اعمال جراحی و پزشکی است. بنابراین، هیچ­کس حق ندارد نسبت به دیگران جراحت عمدی وارد کند و در هر صورت مجرم تلقی می‌شود. در حالی که پزشک، در صورت رضایت بیمار برای جرّاحی، از این قاعده مستثنی می‌شود. اما برائت به معنی عدم مسئولیت پزشک برای پرداخت خسارت ناشی از نتیجه معالجه است، به شرط آنکه مقرّرات فنی و شغلی خود را رعایت کرده باشد.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer