رم؛ شهری که هرگز طراحی نشد - رسانه مجازی نیلسو

رم؛ شهری که هرگز طراحی نشد

  • توسط ارمغان عبیری
از وضعیت فعلی رم باستان. خرابه¬های معبد ساتورن در نزدیکی تپه کاپیتولین - رم؛ شهری که هرگز طراحی نشد

در سال 1563، ملکه الیزابت اول انگلستان عبارت لاتین «رم در یک روز طراحی نشد» را روی سکه‌ها حک کرد. اما به‌سختی می‌توان گفت که این شهر اصلاً طراحی شده باشد. شهر رم در پایین‌ترین نقطه از مسیر رود تیبر قرار دارد و مانند بسیاری دیگر از شهرهای قرون‌وسطی (مانند لندن)، نزدیک دریاست، اما این نزدیکی به حدی نیست که دزدان دریایی بتوانند برای آن خطرساز شوند. همچنین، این منطقه محل تلاقی جاده نمک با جاده ساحلی بود.

بیشتر بخوانید:

شاید بتوان معبد بزرگ ژوپیتر بر فراز تپه کاپیتولین را به‌عنوان کلید ورود به آینده رم باستان به حساب آورد. تاکیتوس در نوشته‌ای که در آن به آتش‌سوزی معبد در سال 69 میلادی مسیح می‌پردازد، فرض را بر این می‌گیرد که وقوع این آتش‌سوزی مهیب باعث شد که امید نیروهای دشمن (گوآل‌ها) به تصرف کامل شهر و از جمله معبد بیشتر شود، اما این اتفاق نیفتاد. ارتش گالیک متلاشی شده و معبد نیز بارها موردبازسازی قرار گرفت تا اینکه در سال 392 میلادی درهای آن توسط امپراتور مسیحی تئودوسیوس اول بسته شد. حتی بعد از اینکه قدرت رومیان به شرق منتقل شد و تمامی طلاهای معبد در حمله وندال‌ها در سال 455 میلادی به غارت برده شد، حاکم ایتالیا اعلام کرد که برای سرپا نگه‌داشتن این پایتخت پرشکوه بایستی از تمامی آثار و دستاوردهای باقی‌مانده از گذشته پیشی گرفت.

کانون اصلی شهر، حدود 1000 سال قبل از آن و در زمان لوسیوس، آخرین پادشاه روم پایه‌گذاری شده بود. اما در سال 509 پیش از میلاد و در سال انقراض این پادشاهی بود که شهر تکمیل و جمهوری رم برپا شد.

معبد کاپیتولین تریاد در رم باستان - رم؛ شهری که هرگز طراحی نشد
ماکت معبد کاپیتولین تریاد در رم باستان

ساختار شهر در زمان خودش بسیار عظیم بود و بزرگ‌ترین معبد جهان، به نام معبد پاپیتولین تریاد در این شهر قرار داشت. درون این معبد، مجسمه خدایان معروف مردم لاتین وجود داشت: ژونو، ژوپیتر و مینروا. بالای سقف معبد، یک نماد شکوهمند فتوحات جنگی بود که ژوپیتر را در حال راندن چهار اسب به نمایش می‌گذاشت. این معبد جایی بود که شاهان رومی آن را مرکز تأسیس و اشاعه مکتب فکری‌شان قرار دادند. آن‌ها امیدوار بودند تا بتوانند مرکز سیاسی را از لیگ لاتین (کنفدراسیونی متشکل از 30 شهر کوچک واقع در جنوب منطقه تیبر) به رم انتقال داده و پایگاه فکری سنتی لیگ واقع در مونس آلبانوس را جابه‌جا کنند. معبد به‌نوعی، الهام‌بخش استقامت بود. دلیل اهمیت زیاد معبد برای رومی‌ها این بود که آن‌ها این مکان را خاستگاه دین رسمی کشور تلقی کرده و معتقد بودند ازآنجایی‌که دشمنان در سال 390 قبل از میلاد مسیح (ع) نتوانستند این تپه را فتح کنند، پس این مکان برای همیشه از دست‌درازی مصون خواهد ماند. در سرتاسر قلمروی امپراتوری روم از طرح ساختمان معبد به‌عنوان کانون اصلی در ایجاد ساختارهای جدید استفاده می‌شد و در بسیاری از فتوحات هم از این طرح کپی‌برداری شد. معبد تریاد تا سال 1536میلادی باقی ماند تا اینکه بقایای آن به‌عنوان بخشی از پروژه توسعه یک کاخ و بازار سرپوشیده برای پاپ پل سوم تخریب شد. چیزی که امروزه از این معبد باقی‌مانده در زیر یکی از موزه‌های کاپیتولین قرار دارد که بخش‌هایی از پایه ستون‌های عظیم آن قابل مشاهده است.

در کنار ایجاد یک کانون اصلی معنوی بر فراز تپه کاپیتولین، پادشاهان باتلاق‌های مالاریا خیز بین هفت تپه رم را خشکاندند تا مردم بتوانند در آن منطقه رفت‌وآمد و تجارت کنند. در دوران پادشاهی سرویوس (578- تا 534 قبل از میلاد)، دیواری برای محافظت از این شهر بزرگ به دور تپه‌ها بنا شد. در اواخر قرن ششم قبل از میلاد، شهر رم محصور در دیوارهای محافظ و در مجاورت بزرگ‌ترین معبد ایتالیا -که باوجود سادگی، نمادی از اهمیت شهر رم بود- متحد شده بود. با تبدیل دشمنان شکست‌خورده به متحدان تجاری، در اوایل تشکیل جمهوری رم سیل منابع مالی به این شهر سرازیر شد؛ شهری که در جوار معبد تریاد ساخته شد، ملغمه‌ای بود از خیابان‌های باریک، ساختمان‌های چوبی، میدان‌ها و بازارچه‌های محلی.

اما رومی‌ها ایده شهرسازی بر مبنای یک شبکه دایره‌وار را به دو دلیل نتوانستند به‌طور کامل در رم پیاده کنند: وجود افراد متنفذ و وجود تپه‌ها. فقدان طراحی شهری مؤثر، بیشتر به این دلیل بود که به فرماندهان پیروز در جنگ این اجازه داده می‌شد که در هر جایی به انتخاب خودشان یک معبد بسازند یا سیاستمداران ثروتمند اقدام به ساختن بازاری برای مردم می‌کردند یا به افتخار خودشان سالن‌های تئاتر و دفتر بایگانی دولتی جدید در شهر تأسیس می‌کردند.

بخش بزرگی از شهر رم در سال 64 میلادی طعمه حریق شد. طرح جدیدی برای احداث ساختمان‌های سنگی با ارتفاع استاندارد و خیابان‌های عریض در نظر گرفته شد. اما هنوز کسانی بودند که شکل قدیمی شهر را بهتر می‌دانستند. به اعتقاد آن‌ها، نور شدید خورشید به‌راحتی در خیابان‌های باریک و خانه‌های بلند نفوذ نمی‌کرد، درحالی‌که در شکل جدید شهر، خیابان‌های عریض و بدون سایه موجب افزایش بیشتر گرما و حرارت می‌شدند.

از شهر رم در زمان امپراتوری آگوستوس 1024x519 - رم؛ شهری که هرگز طراحی نشد
تصویری از شهر رم در زمان امپراتوری آگوستوس

بعدازاینکه در سال 326 میلادی، پایتخت امپراتوری به قسطنطنیه منتقل شد، کسانی که می‌توانستند رم را ترک کردند. رم بارها مورد غارت قرار گرفت و تنها در دوره رنسانس و بازگشت پاپ توانست اندکی از شکوه ازدست‌رفته خودش را باز بیابد. تا اینکه در قرن 20 میلادی رم توانست به شکوه دوره باستانش بازگردد. امروزه، جمهوری رم در زیر لایه‌های رم قرون‌وسطی و رنسانس مدفون شده است. تنها دلیلی که موجب می‌شود باتلاق جلگه‌ای در حدفاصل بین تپه‌های کاپیتولین و پالاتین امروزه دیده شود، این است که در دهه 1930، موسولینی اقدام به بیرون آوردن بخشی از شهر از زیر خروارها خاک کرد.

در کل، شاید بتوان از رم به‌عنوان یکی از بدترین نمونه‌های طراحی شهری نام برد که برای ما به ارث گذاشته شده است. اما تأثیر معبد تریاد را هنوز هم می‌توان از فراز شهر بازسازی‌شده موسولینی مشاهده کرد. امروزه می‌توانیم به کمک ایده‌هایی که از ساختار شهری رم گرفته‌ایم، درباره پایتخت‌ها، میادین اصلی، آمفی‌تئاترها، جاده‌های مستحکم، پیاده‌روها و آپارتمان‌های چندطبقه صحبت کنیم. تپه کاپیتول حتی الهام‌بخش طرح ساختمان‌هایی در آمریکا هم بوده تا جایی که امروزه 9 تپه کاپیتولی در سرتاسر این کشور وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به کاخ کنگره ایالات‌متحده در شهر واشنگتن اشاره کرد.

منبع: theguardian

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer