سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم - رسانه مجازی نیلسو

سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

  • توسط غزل حضرتی
3 1 1 - سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

در آخرین چهارشنبه سال، یکی از جشن‌های اصلی ایرانیان است که با آن به پیشواز نوروز می‌روند؛ جشنی که در آن با به‌جاآوردن رسوم و سنت‌ها، بیماری‌ها، ناراحتی‌ها و نگرانی‌های سال کهنه را به آتش می‌سپارند تا سال نو را با آسودگی و شادی آغاز کنند. «چهارشنبه‌سوری» از دو واژه چهارشنبه که نام یکی از روزهای هفته است و «سوری» که به معنی سرخ است، ساخته شده است. از زمان‌های قدیم، هنگام غروب آفتاب مردم آتش روشن می‌کردند، از روی آن می‌پریدند و با صدای بلند می‌خواندند: زردی من از تو، سرخی تو از من.

بیشتر بخوانید:

این روز رسم‌های جالبی دارد که با نگاهی به آن‌ها می‌توان سنت‌های ایرانی را مروری اندک کرد. چهارشنبه‌سوری جشنی نیست که وابسته به دین یا قومیت افراد باشد و در میان عموم ایرانیان و غیرایرانیان رواج دارد؛ کشورهایی چون افغانستان، جمهوری آذربایجان، کردستان، تاجیکستان و کردهای ترکیه در کنار ایرانیان چهارشنبه آخر سال را جشن می‌گیرند.

آتش افروختن

اصلی‌ترین رسم این شب، افروختن آتش است. در قدیم، مردم در کوچه‌ها و محله‌ها، با تلی از هیزم که جمع می‌کردند، آتش بزرگی درست کرده تا از روی آن بپرند. همه اقشار و گروه‌های جامعه اعم از شاه و رعیت، پشته‌ای از هیزم یا وسیله قابل‌احتراق را در نقاط مختلف شهر، روستا و محلات گرد آورده و آتش می‌زدند. طی سال‌ها، این رسم، تنها رسمی است که از چهارشنبه‌سوری به‌جا مانده است؛ مردم هنوز هم آتش درست می‌کنند، هنوز هم از روی آتش می‌پرند و هنوز هم برخی موقع پریدن می‌گویند زردی من از تو، سرخی تو از من.

با افزایش جمعیت شهرها، دیگر امکان اینکه در هر کوچه و خیابان یک آتش بزرگ درست شود، وجود ندارد و آتش‌ها یا کوچک شده‌اند یا با نظارت پلیس، به پارک‌ها و میدان‌های شهر برده شده است.

قاشق‌زنی

قاشق‌زنی رسمی زنانه است. زنان چادری بر سر انداخته و گاه نقابی بر چهره می‌زدند تا ناشناس بمانند. آنگاه با قاشق بر کاسه یا قابلمه یا بر در خانه می‌کوبیدند و اهل خانه را از آمدن خویش آگاه می‌کردند. اهل خانه کاسه خالی را گرفته و مشتی آذوقه خشک از قبیل بنشن در آن ریخته و بازمی‌گرداندند. گاه به‌جای آذوقه، پول نقد به قاشق‌زن پرداخت می‌شد. مهم‌ترین شرط در قاشق‌زدن، ناشناس ماندن قاشق‌زن بود؛ لذا نه قاشق‌زن و نه صاحب‌منزل، در هنگام مواجهه سخن نمی‌گفتند. حاصل نهایی قاشق‌زنی، پخت و توزیع آش ابودردا بود. پس از جمع‌آوری آذوقه و پول کافی، مقدمات تهیه آش ابودردا را فراهم می‌کردند. معمولاً این آش به نیت شفای بیماران تهیه می‌شد و پس‌ازآنکه اندکی از آن را به بیمار داخل منزل می‌چشاندند، مابقی را به فقرا می‌بخشیدند.

این رسم شباهت‌هایی با رسم Trick-or-treating جشن هالووین دارد.

ghashogh zaniye chaharshanbe souri - سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

کوزه‌شکنی

ایرانیان در شب چهارشنبه‌سوری، کوزه‌های سفالی کهنه را بالای بام خانه برده، به زیر افکنده و آن‌ها را می‌شکستند و کوزه نویی را جایگزین می‌کردند که این رسم اکنون نیز در برخی از مناطق ایران معمول است و بر این باورند که در طول سال، بلا‌ها و قضاهای بد در کوزه متراکم می‌شود که با شکستن کوزه، آن بلا‌ها دور خواهد شد. این سنت احتمالاً بر یک اصل بهداشتی نیز متکی بوده است، زیرا ایرانیان قدیم بر این باور بودند که ظروف سفالین را نباید بیش از یک سال در خانه نگه داشت و چون سال به پایان خود نزدیک می‌شد و شب سوری می‌رسید، ظروف سفالینی را که در خانه داشتند، می‌شکستند. دلیل این کار این است که چون ظروف سفالین لعاب ندارند، زود آلوده می‌شوند و چون قابل شستن و پاک‌کردن نیستند، تنها چاره برای ازبین‌بردن آلودگی آن، شکستن است.

kuze shekaniye chaharshanbe souri - سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

فال‌گوش ایستادن

یکی از رسم‌های چهارشنبه‌سوری است که در آن دختران جوان نیت می‌کنند پشت دیواری می‌ایستند، کلیدی را زیر پایشان پنهان می‌کنند، همزمان نیتی را در دل می‌گذارند و به سخن رهگذران گوش می‌دهند و سپس با تفسیر این سخنان پاسخ نیت خود را می‌گیرند.

آجیل مشگل‌گشا

پس از پایان آتش‌افروزی، اهل خانه گرد هم می‌آمدند و آخرین دانه‌های نباتی مانند تخم هندوانه، تخم کدو، پسته، فندق، بادام، نخود، تخم خربزه، گندم و شاهدانه را که از ذخیره زمستان باقی مانده بود، روی آتش بو داده و با نمک تبرک می‌کردند و می‌خوردند. آن‌ها معتقد بودند با خوردن آجیل مشگل‌گشا، مشکلات برطرف و آرزوهایشان برآورده می‌شود، از چشم‌زخم در امان می‌مانند و بخت دخترانشان باز می‌شود.

ajile chaharshanbe souri 1024x567 - سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

شال انداختن

پس از خاموش‌شدن آتش، کوزه‌ شکستن، فال‌گوشی، گره‌گشایی و قاشق‌زنی جوانان، نوبت به شال‌اندازی می‌رسد. جوانان چندین دستمال حریر و ابریشمی را به یکدیگر گره زده از آن طنابی رنگین به بلندی سه متر می‌ساختند. آنگاه از راه پلکان خانه‌ها یا از روی دیوار، آن را از روزنه دودکش وارد منزل می‌کردند و یک سر آن را خود در بالای بام در دست می‌گرفتند، آنگاه با چند سرفه بلند صاحبخانه را متوجه ورودشان می‌کردند. صاحبخانه که منتظر آویختن چنین شال‌هایی بود، به محض مشاهده طناب رنگین، آنچه قبلاً آماده کرده در گوشه شال می‌ریخت و گرهی بر آن زده با یک تکان ملایم صاحب شال را آگاه می‌کرد که هدیه سوری آماده است. آنگاه شال‌انداز شال را بالا می‌کشید. اگر هدیه نان باشد آن نشانه نعمت است، اگر شیرینی نشانه شیرین‌کامی و شادمانی، انار نشانه کثرت اولاد در آینده و گردو نشان طول عمر، بادام و فندق نشانه استقامت و بردباری در برابر دشواری‌ها، کشمش نشانه پرآبی و پربارانی سال نو و اگر سکه نقره باشد نشانه سپیدبختی است و در برخی نقاط به نوعی خواستگاری غیرمستقیم بوده است.

این رسم هنوز در شهرها و روستاهای همدان و زنجان و برخی نقاط دیگر حفظ شده است.

حاجت‌گرفتن از توپ مروارید

توپ مروارید، یک توپ نظامی بزرگ واقع در میدان ارگ تهران قدیم، روبه‌روی نقاره‌خانه قدیم بود. خرافاتی مبنی بر حاجت دادن این توپ که چند رشته مروارید به آن آویزان شده بود، بین مردم بود. دختران جوان دم‌بخت برای باز شدن بختشان، شب چهارشنبه‌سوری به آن دخیل می‌بستند و این کار را در حاجت‌روا شدن مؤثر می‌دانستند. این رسم به دوران شاه‌عباس صفوی برمی‌گردد.

1200px Toup morvarid 1024x613 - سنت‌های چهارشنبه‌سوری را احیا کنیم

برخی رسوم مثل نقاره‌زنی و نمک دادن هم در شهرهای دیگر برگزار می‌شد که امروزه خبری از آن‌ها نیست. شاید تنها رسم به‌جامانده از سال‌های دور، آتش افروختن باشد. دیگر رسوم جایش را به ترقه‌بازی و پرتاب نارنجک داده است. سال‌های دور کسی باورش نمی‌شد روزی برسد که از جشن چهارشنبه‌سوری، مصدوم و مجروح دربیاید؛ جشنی که قرار بود فقط شادی و خنده و کمک به یکدیگر باشد، سر از انفجار بمب و نارنجک دربیاورد و بیمارستان‌ها را به شلوغ‌ترین جای شهر تبدیل کند و شادی و خوشی نوروز را به کام بعضی خانواده‌ها تلخ کند. کاش نهادی یا سازمانی که رسیدگی به امور فرهنگی چون رسوم و آیین‌های قدیمی را در وظایفش دارد، به فکر احیای سنت‌های چهارشنبه‌سوری بیفتد و نگذارد آخرین چهارشنبه سال، به چهارشنبه سیاه تبدیل شود.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer