غارگردی در قلعه‌کرد قزوین - رسانه مجازی نیلسو

غارگردی در قلعه‌کرد قزوین

ساختار زمین‌شناسی و جغرافیایی کشور ایران به شکلی است که باعث شده تا این منطقه از جهان دارای لایه‌های آهکی بسیار زیادی باشد.

  • توسط ارمغان عبیری
tourism1391 7 18 3 13 57 - غارگردی در قلعه‌کرد  قزوین

طی میلیون‌ها سال، وجود لایه‌های آهکی در کنار جریان‌های آب زیرزمینی، منجر به تشکیل غارهای آهکی متعددی در کشور ما شده‌اند. یکی از این غارهای آهکی منحصربه‌فرد و زیبا، غار قلعه‌کرد است که در ۱۴۰ کیلومتری جنوب‌غربی شهر قزوین در استان قزوین قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۲۰۶۴ متر تخمین زده شده است.

بیشتر بخوانید:

غار قلعه‌کرد که در سال 1383 نامش به عنوان یک اثر ملی طبیعی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، با وجود زیبایی‌های چشم‌نوازش، غار خطرناکی محسوب می‌شود. علت خطرناک بودن غار قلعه‌کرد، عمودی بودن و ورودی معلق آن است. به‌طوری‌که غارگردان باید ابتدا از دهانه غار عبور کرده و بعد از ارتفاع ۱۲ متری آن فرود بیایند. بر اساس بررسی‌های غارنوردانی که به داخل آن سفر کرده‌اند، غار قلعه‌کرد دارای سنگ‌های آهکی متعدد، چکیده‌ها و چکنده‌های شگفت‌انگیز و دالان‌های فراوان بوده و در کف آن هم چندین حوضچه کوچک آب قرار گرفته است.

یکی از دلایل اهمیت این غار از لحاظ زمین‌شناسی و باستان‌شناسی از آنجا نشأت می‌گیرد که برخلاف کوهستان‌های زاگرس و البرز، اطلاعات باستان‌شناختی فعلی از دوره پارینه سنگی در فلات مرکزی ایران بسیار کم بوده و یافته‌های باستان‌شناسان فقط به چند محوطه باز و یکی دو پناهگاه صخره‌ای در این منطقه محدود شده است. در این مطلب با ویژگی‌های این غار خاص بیشتر آشنا می‌شویم.

ورودی غار قلعه‌کرد

ورودی و دهانه غار قلعه کرد، که در سمت جنوب‌شرقی آن واقع شده، به شکل نیم‌دایره بوده و دارای حدود ۱۵ متر طول و ۱۰ متر ارتفاع است. برخلاف بسیاری دیگر از غارها، وارد شدن و عبور از این ورودی بزرگ کار دشواری است. به این دلیل که از دهانه غار به سمت داخل، به‌تدریج راهروی عبوری باریک‌تر می‌شود و امکان عبور از آن به صورت سرپا وجود ندارد. بنابراین، غارنوردان بایستی که به حالت خزیده از آنجا حرکت کنند. بعد از حدود 20 متر، این راهرو عریض شده و در انتها به دهانه یک پرتگاه (چاه) 12 متری می‌رسد.

این پرتگاه، عمود بر دهلیز اصلی غار بوده و اولین مانع طبیعی موجود در مسیر غار به شمار می‌رود و برای فرود آمدن از آن بایستی که از ابزارهای فنی مخصوص غارنوردی استفاده کرد. با فرود از پرتگاه، بازدیدکنندگان وارد تالاری 1000 متری می‌شوند که در آن، چکنده‌ها و چکیده‌های قطوری به‌صورت ستون‌های بزرگ و رنگی به چشم می‌خورد.

این تالار بزرگ محلی برای زندگی یک کلونی بزرگ خفاش است . منبع برترینها
این تالار بزرگ محلی برای زندگی یک کلونی بزرگ خفاش است. منبع برترینها

 طول و عرض این تالار غار، حدود ۵۰ در ۲۰ متر است و ارتفاع پایین‌ترین قسمت کف تا بالاترین نقطه آن را می‌توان حدود ۲۰ متر تخمین زد. یکی از نکات جالب‌توجه این تالار، وجود فضله‌های خفاش در سرتاسر کف آن است. چراکه این مکان، محل زندگی کلونی‌های بزرگ خفاش‌ها و بعضی حشرات ریز و جانوران دیگر محسوب می‌شود. مسیر تالار دارای چندین انشعاب است که هرکدام از آنها به تالارهای بزرگ و کوچک دیگری متصل می‌شوند و از آنجا که احتمال گم شدن در آنها زیاد است، بازدیدکنندگان غار قلعه‌کرد حتماً بایستی به توصیه‌های راهنمای غار توجه لازم و کافی داشته باشند.

مسیرهای اصلی غار قلعه‌کرد

متاسفانه در طول مسیر غار قلعه‌کرد، می‌توان شاهد خسارت‌های واردشده توسط افراد به چکنده‌ها و چکیده‌های داخل غار بود و در دهانه غار هم، چندین چاله حفر شده توسط جویندگان گنج در این مکان به چشم می‌خورد. با وجود این، خطرناک بودن و ویژگی‌های زمین‌شناسی خاص غار قلعه‌کرد، از طرفی یکی از مزایای آن هم محسوب می‌شود، چرا که باعث شده تا طبیعت این غار تا حدود زیادی از دستبرد و تخریب قاچاقچیان اشیای تاریخی و همچنین بازدیدکنندگان غیرمسئول در امان بماند.

همان‌طور که گفته شد، تالار اصلی غار دارای انشعاب‌ها، دهلیزها و شاخه‌های فرعی زیادی است که تزئینات آهکی و آویزه‌های گل‌کلمی، اشکال سوزنی ریزو اشکال نی نوشابه‌ای موجود در بعضی از قسمت‌های آن از سقف تا کف غار کشیده شده است. در کف غار هم چاه‌های کم‌عمق و حوضچه‌های کوچک آب تشکیل شده که دارای سنگ‌های سفید آهکی بسیار زیبایی است و مقدار آب داخل آنها در فصول بارش یا خشک متفاوت است.

 در کف تالار آب که یکی از پایین‌ترین تالارهای غار است، حوضچه آبی با عمق 40 سانتی‌متر و به وسعت یک اتاق 20 مترمربع تشکیل شده است. دمای داخل غار قلعه‌کرد هم حدود 15 تا 20 درجه سانتی‌گراد بوده و رطوبت در تمام مسیر غار حس می‌شود. در کنار این جذابیت‌های طبیعی، روی دیواره‌های غار هم طرح‌ها و حکاکی‌هایی به چشم می‌خورد که آثار به‌جامانده از انسان‌های اولیه‌ای است که هزاران سال قبل در داخل این غار زندگی می‌کردند.

کاوش‌های باستان‌شناسی غار قلعه‌کرد

با توجه به اطلاعات باستان‌شناسی سطحی، پراکنده و اندکی که از فلات مرکزی وجود دارد، جنبه‌های فرهنگی، معیشتی و زیست‌محیطی استقرارهای دوره پارینه‌سنگی در منطقه فلات مرکزی ایران همچنان ناشناخته باقی مانده است. درواقع، تا پیش از شروع کاوش‌های باستان‌شناسی در غار قلعه‌کرد، یافته‌های باستان‌شناسان فقط به گونه‌شناسی و فن‌آوری ساخت مصنوعات پارینه‌سنگی در این منطقه محدود می‌شد. همین نکته باعث افزایش اهمیت شناسایی و کشف غار قلعه‌کرد شده است، چرا که یافتن بقایای دوره پارینه‌سنگی میانی در این منطقه کمک‌های زیادی به کارشناسان برای تکمیل اطلاعاتشان کرده است. بررسی چاله‌های حفر شده غیرمجاز توسط قاچاقچیان در درون غار هم نشان‌دهنده این است که بیش از 5/2 متر رسوبات و بقایای عصر سنگ در دهانه ورودی غار انباشته شده است.

همچنین، قبل از شروع کاوش‌های باستان‌شناسی این منطقه و در جریان بررسی‌های باستان‌شناختی استان قزوین از بررسی خاک استخراج‌شده حاصل از حفاری‌های قاچاق در این غار، ۳۵ قطعه دست‌ساخته سنگی کشف شده بود. همه اینها حکایت از اهمیت و قابلیت بالای این غار برای کاوش‌های باستان‌شناسی و زمین‌شناسی دارد.

تا پیش از آغاز کاوش‌های باستان شماسی در غار قلعه‌کرد، قدیمی‌ترین محوطه کاوش‌شده استان قزوین، غار چهاربنه شهر سگزآباد با قدمت ۵۶۰۰ تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد بود. این غار در سال ۱۳۸۸ و با پیگیری مسئول اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان بوئین زهرا به عنوان یک زیستگاه دوره پارینه‌سنگی میانی شناسایی و مطرح شد. اولین فصل از کاوش‌های باستان‌شناسی در غار قلعه‌کرد هم توسط هیات مشترک ایران و فرانسه و با مجوز رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و همکاری و حمایت مالی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین انجام شد و سرپرست فرانسوی این کاوش هم، ژیل بریون از موزه انسان‌شناسی پاریس بود.

در سال 1396 و در پایان فصل اول کاوش‌های باستان‌شناسی این غار، باستان‌شناسان توانستند بیش از ۶ هزار یافته فرهنگی در محوطه غار کشف و ثبت کنند. ازجمله این اکتشافات می‌توان به سر پیکان‌های دوره موستری، سر پیکان لوآلوآ و سنگ‌ابزارهای برداشت‌شده با فن‌آوری لوآلوآ اشاره کرد. به اعتقاد زمین‌شناسان، اشیاء و ابزارهای باستانی کشف‌شده در این غار مربوط به دوره الیگومیوس یعنی همان دوره سوم زمین‌شناسی است. این یافته‌ها، دیرینگی سکونت در استان قزوین را به ۲۰۰ هزار سال رساندند.

در سال 1397 و در جریان فصل اول کاوش‌ها، داده‌های متنوع استخوانی شامل استخوان‌های اسب، گوزن و خرس هم از غار قلعه‌کرد به دست آمد که قدمت دست‌افزارهای سنگی متعلق به پارینه‌سنگی میانی (بازه زمانی ۲۰۰ هزار تا ۴۰ هزار سال پیش) بودند. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل این داده‌ها در کنار بررسی لایه‌های رسوبی غار، نشان‌دهنده حضور پستانداران عظیم‌الجثه و اسب‌سانانی در این منطقه است که به نوعی اجداد اسب‌های وحشی امروزی بوده و حدود یک‌ونیم برابر اسب‌های فعلی بوده‌اند. این یافته‌ها همچنین نشان‌دهنده نوسانات و تغییرات قابل توجه رطوبتی در دوره پارینه‌سنگی میانی است.

با توجه به یافته های اخیر و بر اساس نظر سرپرست هیات کاوش غار قلعه‌کرد، این غار تاریخی به احتمال زیاد یک اقامتگاه اصلی و مورد توجه گروه‌های انسانی در بازه زمانی بین ۴۰ الی ۲۰۰ هزار سال قبل بوده است. با توجه به اهمیت این محوطه قرار است فصل دوم کاوش در محوطه با همکاری متخصصین ایرانی و فرانسوی و با حمایت مالی اداره کل میراث فرهنگی استان قزوین در تابستان ۱۳۹۸ انجام شود.

غار قلعه کرد متعلق به  دوره الیگومیوس و دوره سوم زمین شناسی است. منبع مهرنیوز
غار قلعه کرد متعلق به دوره الیگومیوس و دوره سوم زمین‌شناسی است. منبع مهرنیوز

از مهم‌ترین اهداف هیات کاوش در فصل دوم هم، رسیدن به سنگ بستر غار و بازسازی کامل فرآیندهای تشکیل لایه‌های باستان‌شناختی در غار، بررسی کیفیت و کمیت منابع (ماده خام سنگی، منابع غذایی و منابع آب شیرین)، تمرکز بر موضوع نوسانات اقلیمی، دستیابی احتمالی به اسکلت انسان متعلق به عصر پارینه سنگی و همچنین بررسی رابطه میان صنایع سنگی دوره پارینه‌سنگی منطقه زاگرس و شمال فلات مرکزی ایران خواهد بود.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer