فوبیا؛ ترسی که منطق ندارد - رسانه مجازی نیلسو

فوبیا؛ ترسی که منطق ندارد

ترس، هیجان طبیعی و سالم انسان است و برای انسان ارزش بقا دارد؛ وقتی انسان‌های اولیه از خوردن خوراکی‌های سمی خودداری می‌کردند یا سراغ حیوانات وحشی نمی‌رفتند، از به خطر افتادن جان خود می‌ترسیدند و به این ترتیب، این هیجان سازنده را نسل به نسل منتقل کردند.

فوبیا

در شرایط طبیعی، می‌توانیم ترس خود را با دلیل و منطق برطرف کنیم و اجازه ندهیم بر زندگی و عملکردمان مسلط شود. اما گاهی ترس به معضلی بزرگ در زندگی تبدیل می‌شود و او را زمین‌گیر می‌کند. به این ترس شدید که منطقی نیست و نمی‌توان آن را به راحتی کنترل کرد، فوبیا گفته می‌شود.

بیشتر بخوانید:

فوبیا، ترسی غیرمنطقی و آزارنده از اشیاء یا موقعیتی است که خطر واقعی کمی دارد، اما فرد در مقابل آنها دچار اضطراب می‌شود و از آنها اجتناب می‌کند. برخلاف اضطراب مختصری که ممکن است خیلی‌ها حسش کنند، فوبیا طولانی‌مدت است، واکنش‌های روانی و جسمانی زیادی ایجاد می‌کند و می‌تواند توانایی عملکرد طبیعی فرد را در کار یا زمینه اجتماعی تحت تاثیر قرار دهد.

فوبیا فقط ترس بیش از حد نیست

چقدر پیش می‌آید به کسی بگویید باید با فوبیای خود کنار بیاید یا بر آن غلبه کند؟ یا اگر فوبیا دارید، چقدر این نصیحت‌ها را می‌شنوید؟

کسانی که هیچ‌وقت فوبیا نداشتند، نمی‌توانند عمق رنجی را که برای افراد دارد درک کنند و بنابراین، فکر می‌کنند درمان آن مثل ترس طبیعی است. فرق بین ترس و فوبیا این است که فوبیا زندگی را محدود می‌کند و به شدت بر عملکرد فرد تاثیر می‌گذارد.

ترس مرضی (فوبیا) بر روابط شخصی، توانایی رفتن به مدرسه، دانشگاه، محل کار، توانایی انجام تکالیف روزانه مثل خرید کردن و … تاثیر می‌گذارد و زندگی را سخت می‌کند. مثلاً ممکن است کسی از گربه بترسد، یعنی به‌راحتی در خیابان از کنار گربه رد می‌شود و به راه خود ادامه می‌دهد. اما کسی که فوبیای گربه دارد، پای پیاده به خیابان نمی‌گذارد تا با گربه مواجه نشود.

فوبیای خاص: ترس غیرمنطقی و ماندگار از شیء خاص یا موقعیتی است؛ اما این ترس تناسبی با خطر آن شیء یا موقعیت ندارد. این دسته شامل ترس از موقعیت‌هایی مثل هواپیما یا فضاهای بسته
فوبیای خاص: ترس غیرمنطقی و ماندگار از شیء خاص یا موقعیتی است؛ اما این ترس تناسبی با خطر آن شیء یا موقعیت ندارد. این دسته شامل ترس از موقعیت‌هایی مثل هواپیما یا فضاهای بسته

فوبیا جزء ویژگی‌های شخصیتی نیست

فوبیا جزء ویژگی‌های شخصیتی آن هم از نوع عمیق نیست که نتوان بر آن غلبه کرد. اگرچه درمان برخی انواع فوبیا سخت بوده و به زمان طولانی نیاز دارد، اما در نهایت احتمال درمان فوبیاهای طولانی‌مدت و کوتاه‌مدت بالاست، نگران نباشید.

انواع فوبیا؛ از شیر مرغ تا جان آدمیزاد

انواع مختلفی از فوبیا وجود دارد. بعضی افراد از فضای باز می‌ترسند، برخی از آنها تحمل ماندن دربین جمعیت را ندارند و برخی هم از حیواناتی مثل مار، عنکبوت یا وسایلی مثل آسانسور و هواپیما می‌ترسند. به‌طورکلی انواع فوبیا به سه گروه تقسیم می‌شوند:

فوبیای خاص: ترس غیرمنطقی و ماندگار از شیء خاص یا موقعیتی است؛ اما این ترس تناسبی با خطر آن شیء یا موقعیت ندارد. این دسته شامل ترس از موقعیت‌هایی مثل هواپیما یا فضاهای بسته؛ ترس از طبیعت مثل طوفان یا ارتفاع؛ حیوانات و حشرات مثل سگ یا عنکبوت؛ خون، جراحت یا تزریق و دیگر موقعیت‌ها مثل صدای بلند یا دلقک و … می‌شود.

فوبیای اجتماعی: فوبیای اجتماعی چیزی بیش از شرمی است که گاهی در جمع‌ها تجربه می‌کنیم. این اختلال ترس از تحقیر شدن، طرد شدن، مورد ارزیابی منفی قرار گرفتن یا دلخور کردن دیگران در موقعیت‌های اجتماعی مثل محل کار، مدرسه و دانشگاه، مراکز خرید و … است.

آگورافوبی یا ترس از مکان‌های باز: ترس از وسایل حمل‌ونقل عمومی، قرار گرفتن در موقعیت‌های باز یا بسته، ایستادن در صف یا بین جمعیت بودن و تنها بیرون از خانه ماندن. این ترس شدید به دلیل این ایجاد می‌شود که افراد وقتی در موقعیت‌هایی که گفتیم قرار بگیرند، می‌ترسند که نتوانند فرار کنند یا اگر اضطراب گرفتند، نتوانند از کسی کمک بگیرند.

فوبیاهای عجیب و غریب

گاهی نام‌های عجیبی از فوبیاها می‌شنویم که حتی فکرش هم برایمان سخت است، چون می‌دانیم که فوبیا فرد را در آن زمینه ناتوان می‌کند و فرصت‌های زیادی را در زندگی از او می‌گیرد. به بعضی از این فوبیاها در ادامه اشاره شده است؛ این ترس‌های مرضی با تمام عجیب بودن، شناخته شده‌اند، هر چند احتمالاً شیوع کمی دارند.

شاید بدترین فکر درباره فوبیا خارج از کنترل بودن آن است. ممکن است احساس کنید فوبیای شما خیلی غیرمنطقی یا شدید است و هر چقدر تلاش کنید، نمی‌توانید از عهده مقابله با آن بربیایید و اضطراب و ناراحتی شما افزایش یابد.
شاید بدترین فکر درباره فوبیا خارج از کنترل بودن آن است. ممکن است احساس کنید فوبیای شما خیلی غیرمنطقی یا شدید است و هر چقدر تلاش کنید، نمی‌توانید از عهده مقابله با آن بربیایید و اضطراب و ناراحتی شما افزایش یابد.

آگیروفوبیا یا ترس از عبور از خیابان؛ ماگروکوفوبیا یا ترس از آشپزی؛ پدیوفوبیا یا ترس از همه عروسک‌ها؛ دیپنوفوبیا، ترس از مکالمه هنگام شام؛ آیسوپتروفوبیا، ترس از آینه؛ پنترافوبیا، ترس از مادر همسر؛ اراکی بیوتیروفوبیا، ترس از چسبیدن کره بادام زمینی به سقف دهان؛ کتیسوفوبیا، ترس از نشستن؛ ترس از کلمات بلند؛ ترس از دیدن زنان زیبا؛ ترس از خورشید؛ فوبوفوبیا، ترس از داشتن فوبیا؛ دکستروفوبیا، ترس از حضور چیزی در سمت راست بدن؛ سایدروفوبیا، ترس از ستاره‌ها؛ لوگوفوبیا، ترس از یادگیری خواندن؛ جلیوفوبیا، ترس از خنده؛ اومفلوفوبیا، ترس از ناف؛ زانتوفوبیا، ترس از رنگ زرد، ترس از عدد ۸، تقارن و …

چرا دچار فوبیا می‌شویم؟

عوامل مختلفی ممکن است ترس طبیعی را به فوبیا تبدیل کنند که بعضی اوقات این عوامل دست به دست هم داده و احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند.

ژنتیک: تحقیقات نشان می‌دهند که بعضی از انواع ترس مرضی در بین اعضای یک خانواده وجود دارند. مثلاً بعضی تحقیقات نشان می‌دهد، دوقلوهای یکسانی که جدا از هم در خانواده‌های متفاوتی بزرگ شده بودند، به فوبیاهای یکسانی مبتلا شدند.

عوامل فرهنگی:‌ بعضی از فوبیاها فقط در یک فرهنگ خاص دیده می‌شوند. مثلاً تایجین فوکو فقط در ژاپن دیده می‌شود و ترس از آسیب رساندن یا رنجاندن دیگران است؛ شاید به این دلیل که در فرهنگ ژاپن احترام گذاشتن به دیگران خیلی مهم است.

تجربیات زندگی: بسیاری از ترس‌های مرضی به دلیل تجربیات واقعی زندگی ایجاد می‌شوند که شاید اصلاً آنها را به یاد هم نیاوریم. مثلاً ممکن است در کودکی سگی به شما حمله کرده باشد و از آن به بعد از سگ‌ها بترسید.

فوبیا چگونه ایجاد می‌شود؟

سه رویکرد متفاوت روان تحلیلی، یادگیری و بیولوژی می‌توانند فوبیا را به خوبی توجیه کنند:

یکی از مهم‌ترین معیارهای تشخیص فوبیا این است که چون اضطراب شدیدی به همراه دارد، زندگی شما را محدود می‌کند. ممکن است نتوانید با خانواده یا دوستانتان بیرون بروید، چون از اتومبیل، ارتفاع، طوفان و ... می‌ترسید.
یکی از مهم‌ترین معیارهای تشخیص فوبیا این است که چون اضطراب شدیدی به همراه دارد، زندگی شما را محدود می‌کند. ممکن است نتوانید با خانواده یا دوستانتان بیرون بروید، چون از اتومبیل، ارتفاع، طوفان و … می‌ترسید.

نظریه یادگیری

نظریه یادگیری بر اساس فرآیند رفتاری و شناختی ترس را توجیه می‌کند. ایوان پاولوف که پیشگام نظریه یادگیری است، نشان داد که سگ‌ها می‌توانند یاد بگیرند وقتی زنگی به صدا درمی‌آید، بزاق ترشح کنند. از آن پس، ‌روانشناسان دیگری هم از این کار پاولوف استفاده کردند تا رفتار انسان را بفهمند.

بر اساس نظریه یادگیری، فوبیا وقتی شکل می‌گیرد که پاسخ ترس تقویت یا تنبیه شود. تقویت مثل اینکه وقتی کودکی از مار دوری و خود را از خطر حفظ کند، والدینش به او پاداش دهند (تشویقش کنند). یا وقتی از دیدن خون اجتناب کنید، اضطرابتان کم شود که همین هم تقویت‌کننده است. تنبیه هم زمانی است که محرکی ناخوشایند ارائه شود، مثل زمانی که کودکی زمین می‌خورد و زخم او خون‌ریزی کرده، اما والدین به جای دلداری دادن به او، کتکش بزنند.

همچنین ممکن است شما از طریق مشاهده دیگران هم یاد بگیرید که از چیزی بترسید، حتی وقتی خودتان خطری تجربه نکرده باشید. این فرد ممکن است والدین باشند یا حتی غریبه‌ای که به شدت از چیزی ترسیده است.

زمینه بیولوژی

مدل روانپزشکی هم می‌گوید که اختلالات روانی به دلیل عوامل جسمانی ایجاد می‌شوند. این نظریه روی عصب روانشناسی تمرکز می‌کند و به مطالعه ساختار و عملکرد مغز می‌پردازد. عصب روانشناسان ژن‌های خاصی را شناسایی کرده‌اند که ابتلا به فوبیا را تسهیل می‌کند. از سوی دیگر، بیولوژی به این اعتقاد دارد که انتقال‌دهنده‌های عصبی مثل سروتونین در ترس نقش دارند و بنابراین، داروهایی می‌‌سازند که روی این انتقال دهنده‌ها اثر بگذارند و ترس را کاهش دهند.

بسیاری از ترس‌های مرضی به دلیل تجربیات واقعی زندگی ایجاد می‌شوند که شاید اصلاً آنها را به یاد هم نیاوریم.
بسیاری از ترس‌های مرضی به دلیل تجربیات واقعی زندگی ایجاد می‌شوند که شاید اصلاً آنها را به یاد هم نیاوریم.

اگر این عوامل با هم ترکیب شوند، احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند. مثلاً ممکن است از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به ترس مرضی باشید، یک روز در آسانسور گیر کنید و بعد به شدت از سوار شدن در آسانسور بترسید. اما شاید یک نفر دیگر، آمادگی ژنتیکی نداشته باشد و حتی در بدترین شرایط هم فوبیای آسانسور نگیرد.

نظریه روان‌تحلیلگری

زیگموند فروید به عنوان پدر روانشناسی نوین شناخته می‌شود و نظریه خود را بر پایه سه ساختار شخصیتی بنا کرده است: نهاد، ایگو و سوپر ایگو.

نهاد بخش بسیار ابتدایی و غریزی شخصیت است و بر پایه هیجانات ابتدایی مثل ترس و اضطراب قرار دارد؛ نهاد مثل کودکی می‌ماند که همواره به دنبال ارضای غرایز ابتدایی مثل سیری و گرسنگی است. سوپرایگو مسئول وجدان، احساس گناه و قضاوت ارزشی است. خود هم بخش منطقی شخصیت بوده و بین سوپر ایگو و نهاد تعادل برقرار می‌کند. یکی از وظایف مهم ایگو، کنترل تکانه‌ها یا ارضای غرایز است.

بر اساس نظریه فروید، فوبیا بر اساس واکنش‌های اضطرابی نهاد که توسط ایگو سرکوب شده است، شکل می‌گیرد.

فوبیا چه تاثیری بر سایر هیجانات ما دارد؟

یکی از مهم‌ترین معیارهای تشخیص فوبیا این است که چون اضطراب شدیدی به همراه دارد، زندگی شما را محدود می‌کند. ممکن است نتوانید با خانواده یا دوستانتان بیرون بروید، چون از اتومبیل، ارتفاع، طوفان و … می‌ترسید. از سوی دیگر، محدودیت‌هایی که فوبیا برای شما ایجاد می‌کند، می‌تواند شما را منزوی کند. گاهی تعجب می‌کنید که چرا مثل بقیه نیستید؛ دورتان خلوت می‌شود و شاید افسردگی را هم تجربه کنید. همچنین، وقتی متوجه شوید که ترس بر بیشتر یا تمام جنبه‌های زندگی شما تاثیر می‌گذارد، شاید دچار درماندگی شوید. شاید احساس کنید کاری نمی‌توانید انجام دهید که شاد باشید. شاید فکر کنید همیشه و تا آخر عمر فوبیای شما خواهد ماند. شاید آرزو کنید که کاش فوبیا نداشتید، اما احساس می‌کنید که هرگز اینطور نمی‌شود.

علاوه بر این، فوبیا می‌تواند موجب شرم شود. مثلاً شاید خجالت بکشید به دوست خود بگوید هیچ‌وقت به خانه‌اش نمی‌روید، چون سگ دارد. یا با همسر خود بگویید مسافرت نمی‌روید، چون از هواپیما می‌ترسید. مدیریت فوبیای اجتماعی هم ممکن است خیلی سخت باشد، چون اساس آن ترس از تحقیر شدن در جمع است.

شاید بدترین فکر درباره فوبیا خارج از کنترل بودن آن است. ممکن است احساس کنید فوبیای شما خیلی غیرمنطقی یا شدید است و هر چقدر تلاش کنید، نمی‌توانید از عهده مقابله با آن بربیایید و اضطراب و ناراحتی شما افزایش یابد.

شاید با گفتن این جمله کمی خیالتان راحت شود که همه اینها فقط افسانه‌هایی درباره فوبیا هستند و باور به آنها فقط شما را ناراحت می‌کند. همه فوبیاها به درمان نیاز ندارند، اما اگر فوبیا روی زندگی روزانه شما تاثیر داشته باشد، درمان‌های مختلفی می‌توانند به شما کمک کنند که بر ترس شدید یا همان فوبیای خودتان غلبه کنید. در بخش‌های بعدی این مطلب راهکارهای درمان موفقیت‌آمیز فوبیا معرفی خواهد شد.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer