فيلم زندگی دیگران، روزگاري كه برادر بزرگ همه‌جا نظاره‌گر بود - رسانه مجازی نیلسو

فیلم زندگی دیگران، روزگاری که برادر بزرگ همه‌جا نظاره‌گر بود

  • توسط امیرعباس کلهر
زندگی دیگران

فیلم The Lives Of Others که ترجمه فارسی آن زندگی دیگران می‌شود، محصول سال 2006 است، اما هر زمان که آن را نگاه کنید عجیب و خاص به نظر می‌رسد. عجیب به خاطر داستان آن و خاص هم به علت اینکه متوجه می‌شود در دهه‌های گذشته چه اتفاقاتی برای مردم در برخی از کشورها می‌افتاد و زندگی آن‌ها به واسطه سیاست‌ها و اعمال فشار برخی از افراد پرقدرت و بانفوذ و خیلی چیزهای دیگر از سمت دولت چگونه دستخوش تغییر و نابسامانی می‌شد؛ البته بیان این صحبت به این معنا نیست که در دنیای مدرن این اتفاقات نمی‌افتد، بلکه مسأله اینجاست که در دهه‌های گذشته تجسس زندگی شهروندان هم وجود داشته و ابعاد آن شاید با تکنولوژی و وسعت دنیای مدرن برابری می‌کرد.

بیشتر بخوانید:

فیلم زندگی دیگران ساخته فون دونرس مارک و محصول کشور آلمان است. این فیلم در سال 2007 جایزه‌‌ اسکار بهترین فیلم خارجی و همین‌طور ۵۹ جایزه‌ دیگر را دریافت کرده است.

در فیلم با حکومت توتالیتری روبه‌روی هستیم که هیچ ارزشی برای زندگی فردی و شخصی شهروندانش قائل نیست و به‌وسیله نیروهای امنیتی که در اختیار دارد، خصوصی‌ترین لحظات زندگی آن‌ها را زیر ذره‌بین تجسس‌های خود قرار می‌دهد. مأمورین و البته گاهی هم وزرا و اعضای رده‌بالای حزب برای هنرمندان، کارگردانان، نویسنده‌ها و روشنفکران این جامعه خیلی راحت پرونده‌سازی می‌کنند و به‌راحتی خوردن یک لیوان آب، آن‌ها را به زندان می‌اندازند؛ البته اگر قبول نکنند که به خبرچین تبدیل شوند. اتفاقی که در آلمان شرقی کاری عادی بوده و شهروندان زیادی در آن سال‌های خاکستری و سیاه برای نیروهای اشتازی از زندگی شهروندان، حرف‌های مشکوک آن‌ها و خیلی چیزهای دیگر که شاید مسائل جزئی بوده‌اند، خبررسانی می‌کردند. خبرچین‌ها و نیروهای امنیتی مشغول به کار در وزارت امنیت جمهوری دموکراتیک آلمان بوده‌اند؛ وزارتی که اشتازی خوانده می‌شده و حدود 40 سال کارش نظارت و شنود رفتار شهروندان آلمان شرقی بوده است. آن‌طور که در اسناد و منابع مختلف مطرح شده این سازمان برای 10 میلیون شهروند این کشور پرونده‌سازی کرده بوده و شبکه گسترده خبرچین‌هایش یعنی مسأله‌ای که چند پاراگراف قبل‌تر به آن اشاره کردیم، نزدیک به 200 هزار نفر را شامل می‌شد.

سباستین کخ و مارتینا گدک در سکانسی از فیلم زندگی دیگران
سباستین کخ و مارتینا گدک در سکانسی از فیلم زندگی دیگران

اگر اهل کتاب و داستان‌های شوروی باشید، فضای فیلم برایتان قابل درک‌تر می‌شود؛ مخصوصاً اگر کتاب 1984 جورج اورول را خوانده باشید که در آنجا صحبت از پلیس افکار و نظارت رفتار شهروندان حتی در اتاق خواب است؛ «… هیچ‌کس نمی‌دانست که پلیسِ افکار، هر چند وقت یک‌بار، یا براساس چه روشی، به تماشای زندگیِ داخلیِ کسی می‌نشیند. حتی می‌شد این گمان را هم پذیرفت که آن‌ها، در تمامِ احوال، مشغولِ مراقبت و تفتیشِ زندگانیِ همگان بودند. به‌هرحال، برایِ آن‌ها این امکان وجود داشت که هر لحظه تصمیم می‌گرفتند، سیمِ گیرنده خود را به برق بزنند و گذرانِ زندگیِ هرکسی را، درونِ خانه‌اش، تماشا کنند…»

 البته این نکته را هم باید در نظر داشته باشیم که فضای این فیلم در ابتدای شروع در سال 1984 است.
محور اصلی فیلم زندگی دیگران هم درباره نیروهای اشتازی، سازوکار آن‌ها و نفوذشان در زندگی شهروندان و رصد خصوصی‌ترین لحظات زندگی آن‌هاست. فون دونرس مارک، کارگردان این فیلم بعد از معرفی نیروهای اشتازی، قدرتشان، عملکردشان و شگردهایشان، یک زوج هنرمند را طعمه نیروهای اشتازی می‌کند. زندگی نمایشنامه‌نویسی سوسیالیست به اسم گئورگ درایمن با بازی سباستیان کخ. او تنها نویسنده‌ غیربرانداز آلمان شرقی است و دوست‌دخترش کریستا ماریا زیلاند با بازی مارتینا گدک، بازیگر است. هر دوی آن‌ها به واسطه کارشان بعضاً تحسین مأمورین اشتازی و اعضای رده‌بالای حزب را در کنار خود دارند، اما نفوذ یکی از وزرای رده‌بالا یعنی وزیر فرهنگ برای آشنایی با دوست‌دختر این نمایشنامه‌نویس باعث می‌شود که به دستور او برای گئورگ درایمن پرونده‌سازی شود. این کار به هوپتمان گرد ویسلر با بازی اولریش موهه، یکی از مأمورهای رده‌بالای پلیس مخفی اشتازی سپرده می‌شود. همان‌طور که گفته شد وزیر فرهنگ، کریستا ماریا را دوست دارد و امیدوار است که خود را از شر رقیب عشقی که زندگی‌اش را زیر نظر پلیس مخفی قرار داده خلاص کرده تا به او دست پیدا کند. او البته در این راه تلاش‌هایی هم می‌کند و حتی به اجبار کریستا را سوار خودروی خود می‌کند اما در این راه موفق نمی‌شود و به این نتیجه می‌رسد که برای او هم پرونده‌سازی کند تا متوجه شود که باید با او رابطه داشته باشد. نکته دیگری که در فیلم به آن اشاره می‌شود سرپوش گذاشتن به تخلفات اخلاقی اعضای اصلی حزب است و اینکه آن‌ها می‌توانند با نفوذ و قدرتی که دارند پرونده‌ها را آن‌طور که خودشان می‌خواهند جمع کنند.

image 1024x583 - فيلم زندگی دیگران، روزگاري كه برادر بزرگ همه‌جا نظاره‌گر بود
اولریخ موهه در نقش گئرد وایسلر، بازجوی ارشد اشتازی

از دیگر نکاتی که در فیلم توجه بیننده را به خود جلب می‌‌کند که حکومت‌های استبدادی و سرکوبگر برای بقای خود دست به چه اقداماتی می‌زنند و چگونه برای آینده خود برنامه‌ریزی می‌کنند برگزاری کلاس‌های آموزشی برای پرورش بازجو در سازمان اشتازی است. در فیلم به کلاس‌های آموزشی برای دانشجوهای جوان هم گریزی زده می‌شود؛ مأمور اشتازی در سکانس قبلی پشت میز بازجویی نشسته بوده و در حال اعتراف گرفتن از متهمش بوده و حالا در جایگاه استاد ایستاده است و به دانشجویان درس بازجویی می‌دهد که چگونه بتوانند از متهم با اجازه ندادن برای اینکه بخوابند اعتراف بگیرد و او را تحت فشار قرار دهند که آن چیزی که اشتازی می‌خواهد را بر زبان بیاورد.

lives of others the DI 1024x576 - فيلم زندگی دیگران، روزگاري كه برادر بزرگ همه‌جا نظاره‌گر بود
سکانسی از فیلم زندگی دیگران

در سکانسی دیگر از این فیلم تولد گئورگ همان نمایشنامه‌نویسی است که مأمورین اشتازی در حال تجسس زندگی‌اش هستند و یکی از نمایشنامه‌نویس‌ها که اجازه کار در آلمان شرقی از او گرفته شده و از دوستان صمیمی گئورگ است، جزوه‌ای از سوناتی از بتهوون به نام سوناتی برای انسان‌های شریف را به او هدیه می‌دهد. اما این کتاب و نام آن یکی از نشانه‌های فیلم زندگی دیگران است؛ نشانه‌ای از اینکه در بدترین و سیاه‌ترین شرایط هم آدم‌هایی که در سیستم سرکوب و قدرت در حال فعالیت هستند می‌توانند شریف مانده باشند و تغییر جهت بدهند. نکته‌ای که آن را در شخصیت گئرد وایسلر، بازجوی ارشد اشتازی است که شخصیتی عجیب دارد می‌بینیم و در روند فیلم بیننده متوجه تغییراتی در شخصیت او می‌شود تا جایی که با نواختن این سونات از سوی این نمایشنامه‌نویس از پشت دستگاه شنود اشک می‌ریزد و به خواندن شعرهای برتولت برشت روی می‌آورد و از همه مهم‌تر به گئورگ درایمن کمک‌هایی می‌کند که در سرنوشت زندگی او به‌شدت تأثیرگذار است.
همان‌طور که توضیح داده شد، در سکانسی از فیلم، گئورگ درایمن، نمایشنامه‌نویس بعد از شنیدن خبر مرگ دوستش که سونات انسان‌های شریف را به او هدیه داده بود، پشت پیانو می‌نشیند و آن را اجرا می‌کند. در همین لحظه دوربین بازجوی ارشد اشتازی را نشان می‌‌دهد که پشت دستگاه شنود نشسته است و در حال گوش دادن به مکالمات گئورگ با دوست‌دخترش است، اما اینجا با صحنه‌ای سخت شگرف روبه‌رو می‌شویم. بازجوی ارشد اشتازی یعنی گئرد وایسلر با شنیدن صدای پیانو و نواخته شدن سونات انسان شریف در حال اشک ریختن است. همچنین در جایی او در مکالمه‌های دوستان این هنرمند متوجه وجود کتاب برتولت برشت در خانه آن‌ها می‌شود که یکی از دوستان این نمایشنامه‌نویس از این کتاب تعریف می‌کند.

بازجوی ارشد اشتازی بعد به صورت پنهانی به منزل گئورگ می‌رود و کتاب را برمی‌دارد و بعد در سکانس‌های بعدی می‌بینیم که روی مبلی دراز کشیده و درحال خواندن شعرهای برشت است. کارگردان با سیر روند شخصیت این بازجوی ارشد که زندگی مکانیکی، خشک و خاکستری داشته، بیننده را متوجه موضوعی می‌کند و آن هم این است که در آلمان شرقی مأمورین اشتازی هم ممکن است از روحیه انسانیت بویی برده باشند و در شرایط سخت قید کار و وطیفه را بزنند و در سمت واقعیت و روشن ماجرا به ایستند، حتی اگر مجبور باشند در شغل بازجو بودن فعالیت کنند.

نشانه دیگری که در این فیلم به‌دقت به آن پرداخته شده، فضای رنگ و زندگی در دو آلمان است؛ آلمان قبل از فروپاشی و آلمان بعد از فروپاشی. وقتی در فضای قدرت حکومت آلمان شرقی هستیم هرچه که هست خاکستری و سیاه است و البته موسیقی فیلم هم نمایانگر فضایی پر از رعب و وحشت است و همه چیز خیلی آرام و مأیوس‌کننده می‌گذرد اما وقتی خبر فرو ریختن دیوار برلین به گوش همه می‌رسد، کارگردان دوربین را به خیابان‌ها می‌برد و حالا فضای فیلم پر از روشنایی و امید شده است.

lives of others the DI 3 1 1024x576 - فيلم زندگی دیگران، روزگاري كه برادر بزرگ همه‌جا نظاره‌گر بود
سباستین کخ در سکانسی از فیلم

 حالا که در این بخش صحبت از موسیقی این فیلم شد، خوب است بدانید که آهنگساز فیلم گابریل یارد است که به همراه استفانی موکا، موسیقی تماتیک و روایی فیلم را برای تأکید بر فضای خفه و دلشوره‌آور آن ساخته است. او همچنین کارنامه‌ای بسیار درخشان در این زمینه دارد و موسیقی فیلم‌هایی چون بدرود (۲۰۰۳)، بیمار انگلیسی (۱۹۹۶) و فرادرمانی (۱۹۸۷) را ساخته است. از دیگر چیزهایی که درباره این فیلم جالب است و شاید برایتان سؤال پیش بیاید، این است که این فیلم چطور ساخته شده و ایده اولیه‌اش از کجا آمده است. کارگردان زندگی دیگران سال‌ها پیش در گفتگویی درباره چگونگی ساخت این فیلم بیان کرده است که در سال ۱۹۹۷ که هنوز دانشجوی دانشکده فیلم در مونیخ بوده، به‌طور تصادفی، زمانی که مشغول شنیدن قطعه موزیکی از بتهوون بود، به فکر داستان زندگی دیگران افتاد؛ زندگی یک افسر سازمان اطلاعاتی در آلمان شرقی که با موسیقی متحول شده و انسان‌دوست می‌شود، داستان زندگی بسیاری از آدم‌ها که در رژیم‌های خودکامه به افرادی دنباله‌رو تبدیل می‌شوند.

فیلم The Lives Of Others (زندگی دیگران) مورد توجه رسانه‌های خارجی و بین‌المللی زیادی قرار گرفته است. برای مثال، روزنامه نیویورک‌تایمز در نقد این فیلم نوشته است که در اینجا خبری از سردی حاکم بر این‌گونه فیلم‌سازی تاریخی نیست و شما با فیلمی کاملاً صادقانه و واقعاً هوشمندانه روبه‌رو هستید.

 همچنین روزنامه لس‌آنجلس‌تایمز نیز نوشته است که فیلم به گونه‌ای قانع‌کننده نشان می‌دهد که وقتی کار درست و تمام و کمال انجام شود، سرگشتگی‌های اخلاقی و سیاسی می‌توانند دراماتیک‌ترین و پرتنش‌ترین مخمصه‌های سینمایی باشند.

 از دیگر نکاتی که درباره این فیلم می‌شود به آن اشاره کرد این است که این فیلم رکورد نامزدی و جایزه فیلم آلمان را با ۱۱ نامزد و ۷ جایزه شکسته است. همچنین برای این فیلم هزینه‌ای کمتر از ۱. ۷ میلیون یورو شده که با همین هزینه توانسته اسکار بهترین فیلم خارجی ۲۰۰۷ را به‌دست بیاورد.

در پایان تنها توصیه‌ای که می‌توانیم برای شما درباره این فیلم داشته باشیم این است که حتماً باید این فیلم را ببینید. چرا که به‌خوبی با فضای خفقان‌زده و وهم‌آلود حاکم بر جامعه‌ای که حکومتی سرکوب‌گر و توتالیتر دارد ارتباط پیدا کرده و آن را درک می‌کنید؛ فضایی که پر است از سرکوب، خفقان و نظارت.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

۱ دیدگاه

  1. واقعا این فیلم ارزش دیدن دارد. ممنون از اینکه معرفی اش کردید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer