قلعه بهستان، خانه ساخته شده به دست اجنه - رسانه مجازی نیلسو

قلعه بهستان، خانه ساخته شده به دست اجنه

به خانه‌ای با معماری جن‌ها در ماه‌نشان آشنا شوید.

  • توسط مونا محمدنژاد
قلعه بهستان

برای دیدن یکی از عجایب زمین‌شناسی دنیا لازم نیست به پارک ملی برایس کنیون در ایالات متحده بروید، در همین 400 کیلومتری پایتخت، در استان زنجان جاذبه توریستی برایس کنیون، یعنی هودو وجود دارد که مردم محلی آن را دودکش جن یا تخت دیو می‌خوانند.

بیشتر بخوانید:

از جاده زنجان، نرسیده به شهرستان ماه‌نشان، در نزدیکی پل قزل‌اوزن روی رودخانه قزل‌اوزن که حالا دیگری چند ماهی از سال تقریباً خشک است، یکی از جذاب‌ترین جاذبه‌های زمین‌شناسی دنیا وجود دارد.

عده‌ای معماری بنا را که با کنارهم قرار گرفتن دودکش‌های جن یا همان به زعم زمین‌شناسان، هودو ساخته شده است متعلق به دوره مادها و برخی هخامنشیان و شاید ساسانیان می‌دانند که بیش از همه اختصاص این بنا به دوره مادها می‌تواند صحیح باشد، زیرا منطقه ماه‌نشان و در 15 کیلومتری شهرستان ماه‌نشان، روستای مادآباد محل استقرار قوم ماد در ابتدای ورود به فلات ایران بوده است که نشانه‌های باستان‌شناسی فراوانی در آن یافته شده که بر این مسأله صحه می‌گذارد.

اثر به دوره مادها می‌رسد 1024x576 - قلعه بهستان، خانه ساخته شده به دست اجنه
قدمت اثر به دوره مادها می‌رسد

قلعه شامل دو راه‌پله و 64 اتاق دست‌کند است و به نظر می‌رسد مانند دیگر قلاع این منطقه برای دفاع در برابر یورش مهاجمان ساخته شده است. قلعه بهستان یا کهن‌دژ یکی از قلعه‌هایی است که بی‌شک با توجه به محل قرارگیری آن می‌توانسته محل استقرار اسماعیلیه هم باشد.

مردم منطقه از آنجا که در گذشته ساخت چنین بنایی را برای بشر غیرممکن می‌دانستند، آن را دودکش جن یا به علت شکل ظاهری‌اش که تخت سنگی صاف روی دودکش‌ها قرار گرفته، تخت دیو می‌نامیدند که این امر و وجود دریاچه‌ای به نام دریاچه پری در نزدیکی آن می‌تواند برای کاوش‌های قوم‌شناسی و فولکلور مردم منطقه مفید واقع شود.

خودروهای خود را تا پای قلعه می‌برند و این بی‌سروسامانی و ورود خودروها به محوطه می‌تواند در تسریع روند تخریب بنا مؤثر باشد. 1024x663 - قلعه بهستان، خانه ساخته شده به دست اجنه
گردشگران خودروهای خود را تا پای قلعه می‌برند و این بی‌سروسامانی و ورود خودروها به محوطه می‌تواند در تسریع روند تخریب بنا مؤثر باشد.

همچنین با در نظر گرفتن اینکه رودخانه قزل‌اوزن درست در کنار قلعه جاری است که روزگاری رودی پرآب بوده و کشاورزی در اطراف آن رواج داشته می‌توانسته نیازهای اقتصادی ساکنان قلعه را برآورده کند و همین‌طور آن را از جانبی برای حمله صعب‌العبور سازد.

مانند بسیاری از قلعه‌ها و استحکامات دفاعی، در ساخت این قلعه نیز از مصالح بومی منطقه سنگلاخی واقع در آن بهره گرفته شده است. بسیاری از قلعه‌ها و دژهای این منطقه کوهستانی در قرن پنجم و با ظهور اسماعیلیه ساخته شدند و برای چند قرن حتی تا یک قرن پس از حمله مغول بسیاری از آن‌ها کاربری نظامی و گاهی غیرنظامی داشتند.

چگونگی تشکیل دودکش جن یا تخت دیو

در این منطقه انواع سنگ‌ها وجود دارند از جمله سنگ آهک، ماسه‌سنگ، دولومیت، مادستون که مواد اصلی تشکیل‌دهنده هودو در هر منطقه‌ای هستند. اگر کمی آن‌طرف‌تر تپه‌های آلاداغلار را دیده باشید به حجم و تنوع سنگ‌های مختلف این منطقه پی می‌برید.

زمین‌ساخت یا تکتونیک صفحات می‌تواند قطعات پازلی که سطح سیاره ما را ساخته‌اند در کنار هم قرار دهد. صفحات زمین در حرکت ثابت هستند. گاهی اوقات این تکه‌های بزرگ زمین به یکدیگر برخورد می‌کنند و این دقیقاً همان چیزی است که در اینجا اتفاق افتاده است. این فرآیند به عنوان چین‌خوردگی شناخته می‌شود.

قلعه بهستان
تخت دیو

پدیده هودو (Hoodoo) پدیده‌ای فرسایشی بوده که در مناطق خشک و نیمه‌خشک تشکیل می‌شود. این پدیده در اثر تفاوت مقاومت در سنگ‌های تشکیل‌دهنده و در اثر فرسایش به وجود می‌آیند. هودها در مناطق مختلف و حتی در یک منطقه می‌توانند از ابعاد متفاوتی برخوردار باشند و در ارتفاع نیز از بلندای انسان تا چندین هزارمتر هم می‌رسند.

ترکیب شیمیایی اجزای تشکیل‌دهنده هودها بسیار اهمیت دارد و با باقی ماندن سنگی صاف و تخت که جنس سخت‌تری دارد بر بالای دودکش می‌توان  به‌راحتی این تفاوت در ترکیب شیمیایی دانسته شود. این فرآیند طی چند میلیون سال رخ می‌دهد.

هوازدگی باعث می‌شود که سنگ‌های بالایی هودو به‌شکل قارچ‌گونه شوند. این سنگ‌های قارچ‌گونه از هوازدگی لایه‌های زیرین که جنسی سست‌تر دارند جلوگیری کرده و از آن‌ها حفاظت می‌کنند.

در زیر این دودکش‌ها یا هودها نوعی حوضچه خشک‌شده قرار دارد که عامل زمین‌شناسی مهمی در ساخت این مناره‌های عجیب و رازآلود است.

شامل دو راه‌پله و 64 اتاق دست‌کند است و به نظر می‌رسد مانند دیگر قلاع این منطقه برای دفاع در برابر یورش مهاجمان ساخته شده است. 1024x1024 - قلعه بهستان، خانه ساخته شده به دست اجنه
قلعه شامل دو راه‌پله و 64 اتاق دست‌کند است و به نظر می‌رسد مانند دیگر قلاع این منطقه برای دفاع در برابر یورش مهاجمان ساخته شده است.

از این نوع دودکش‌ها در ایران در روستای وردیج در استان تهران و در نزدیکی بندر لنگه در استان هرمزگان می‌توان تعدادی یافت که البته از لحاظ شکل تا اندازه‌ای متفاوت با قلعه بهستان یا کهن‌دژ و دودکش‌های آن هستند.

در دنیا نیز از این پدیده در چند جا وجود دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها در آمریکاست و دیگری در ترکیه منطقه کاپادوکیا، در صربستان و تایوان هم نمونه‌هایی از این پدیده زمین‌شناسی وجود دارد که منبع اصلی ژئوتوریسم یا زمین‌گردشگری قرار می‌گیرند. شکل ظاهری این پدیده در هر منطقه‌ای با منطقه دیگری تفاوت دارد.

در ترکیه به شهر سنگی نیز معروف است و شامل دست‌کندهایی قابل سکونت است که نشان از تمدنی کهن در این منطقه داشته و شکل سر این هودو مخروطی است. در تایوان نیز این هودو شبیه هر چیزی است به‌جز دودکش. اما در برایس کنیون و صربستان این پدیده شبیه دودکش‌های جنی ایران است.

لزوم نگهداری این پدیده ژئوتوریسمی و تاریخی

این قلعه که با عبور رودخانه در کنار آن و به دلیل فرسایش در حال تخریب است به همین وضع رها شده و مورد مرمت و بازسازی قرار نمی‌گیرد و به گفته بومیان منطقه، گویی قرار است به سرنوشت قلعه قمچقای که مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد مسیح بود و در فهرست آثار ملی هم قرار داشت دچار شده و به دست فراموشی سپرده شده تا خود از صحنه روزگار حذف شود.

قلعه بهستان
تصویری از پشت قلعه بهستان

این پدیده در صربستان و ایالات متحده به ثبت جهانی رسیده است، ولی در ایران با وجود قرار گرفتن در آثار ملی، هیچ حفاظت و کنترلی برای آن وجود ندارد.

پیش از ورود به محوطه قلعه بهستان با ستون‌های دودکش‌مانندی در راه مواجه می‌شوید که ارتفاعی از یک‌ونیم تا 45‌متر دارد که از دور شبه مناره‌هایی کاشته روی زمین هستند. به محوطه قلعه که می‌رسید هیچ خبری از نگهبان یا بلیت‌فروش نیست و تنها میراث فرهنگی تابلویی است که نشان از انجام کاوش‌های باستان‌شناسی در این منطقه دارد و بس. گردشگران خودروهای خود را تا پای قلعه می‌برند و این بی‌سروسامانی و ورود خودروها به محوطه می‌تواند در تسریع روند تخریب بنا مؤثر باشد.

انگار برای کسی مهم نیست قرار است چه بر سر میراث باستانی متعلق به قرون پیش از میلاد مسیح بیاید؛ گویی همین که گنجی در اطراف آن یافته نشده و گمان نمی‌رود چیز گران‌بهایی هم باشد کافی است تا این اثر باستانی با معماری خاص به دست فراموشی و بی‌فرهنگی عده‌ای دوربین‌به‌دست قرار بگیرد.

ممکن است بار دیگر که بتوانید در جستجوی آثار تاریخی ثبت‌شده در دنیای اینترنت و البته فهرست آثار ملی راهی زنجان شوید اثری از این قلعه و دودکش‌های اطرافش و شاید ده‌ها قلعه و دژ حوالی آن نیابید.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer