«ما چگونه ما شدیم؟!» - رسانه مجازی نیلسو

نقدی بر عقب‌ماندگی صنعت ساختمان

«ما چگونه ما شدیم؟!»

در حال حاضر ساخت‌وسازها عمدتاً سنتی بوده و فرسنگ‌ها با ساخت‌وساز کشورهای توسعه‌یافته فاصله دارد. این تفاوت از کارگر ساده، و استادکار تا فن‌آوری‌های ساخت و نظارت به چشم می‌خورد.

ساخت و ساز

بزرگی می‌گفت ساختمان‌سازی ما بیشتر به یک کار شورایی و دورهمی شبیه است و اطلاق صنعت به آن محلی از اعراب ندارد. تنها در صورتی می‌توانید صحبت از صنعت ساختمان بکنید که مصالح و شیوه‌های صنعتی شدن ساخت‌وساز در آن مشهود باشد.

بیشتر بخوانید:

 واقعیت این است که در حال حاضر ساخت‌وسازها عمدتاً سنتی بوده و فرسنگ‌ها با ساخت‌وساز صنعتی کشورهای توسعه‌یافته فاصله دارد. این تفاوت از کارگر ساده و استادکار تا فن‌آوری‌های ساخت و نظارت به چشم می‌خورد. در زیر به بررسی مجموعه عواملی می‌پردازیم که باعث شده تا ساخت‌وساز ما از سطح کیفی مطلوبی برخوردار نباشد.

نیروی انسانی فاقد تخصص

در کشورهای توسعه‌یافته تمامی نیروهای فعال در صنعت ساختمان اعم از کارگر، کاشی‌کار، برق‌کار و … دارای کارت مهارت هستند و کارفرما موظف است از این افراد استفاده کند. علاوه بر این در این کشورها به هرم نیروی انسانی توجه ویژه می‌شود. بدین معنا که مهندسان همه‌کاره ساختمان نیستند، بلکه حلقه واسطی به نام تکنسین برای ارتباط بین مهندسان و نیروهای اجراکننده نهایی وجود دارد. برخلاف این شرایط در کشور ما کارگر و استادکار از اطراف میدان‌های اصلی شهر انتخاب می‌شود؛ کارگری که علاوه بر نداشتن کارت مهارت، در بسیاری مواقع تجربه و تخصص لازم را هم ندارد.

علاوه‌بر این در اغلب شهرهای ما تکنسین جایی در ساخت‌وساز ندارد و همه‌کاره مهندسی است که در اغلب اوقات در محل پروژه حضور ندارد و صرفاً برگه‌های آنالیز ساختمان را سه ماه یک‌بار و تقریباً در شش مرحله امضاء می‌کند. این در حالی است که باید به‌ازای هر مهندس در صنعت ساختمان سه تکنسین حضور داشته باشد اما امروز بی‌توجهی به نیروی انسانی سبب شده تا وضعیت به گونه‌ای پیش برود که کاردان‌ها یا به کلی از صنعت ساختمان انصراف داده و جذب مشاغل کاذب می‌شوند یا اینکه آهنگ مهندس شدن می‌کنند که بعد از دوسال تحصیل مدرک مهندسی بگیرند. نتیجه اینکه امروز ۳۶۰ هزار مهندس داریم و تنها ۶۰ هزار کاردان.

مصالح ساختمانی بی کیفیت

بعد از عوامل انسانی به مواد و مصالح ساختمانی می‌پردازیم. در صنعتی‌سازی از مصالح و المان‌های پیش‌ساخته استفاده می‌شود. بدین معنا که مصالح در کارخانه بر حسب اندازه‌های موردنظر تولید شده و تنها در محل پروژه نصب می‌شوند. این در حالی است که همین امروز در کوچه و پس‌کوچه‌های تهران شاهد انباشت سیمان و ماسه هستیم اغلب به نسبت درست ترکیب نمی‌شوند و در نتیجه ملات مقاومت لازم را ندارد، چرا که اولاً محیط کارگاه محل مناسبی برای اختلاط و عمل‌آوری بتن نیست و دوم اینکه نیروی انسانی به دلایلی که ذکر شد، تجربه و تخصص لازم را ندارد. مساله دوم به کیفیت مصالح ساختمانی برمی‌گردد. به طور مثال با وجود اینکه ماسه جزء لاینفک ساختمان‌های ماست اما استانداردی برای آن وجود ندارد. بنابراین ماسه‌هایی در صنعت ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد که کیفیت لازم را ندارند. از این قبیل می‌توان به سیمان، آجر، موزاییک و … هم اشاره کرد.

وقتی شهرداری مجوز ساخت را می‌دهد و پایان کار را هم صادر می‌کند، نمی‌تواند نسبت به کیفیت ساخت بی‌اعتنا باشد و صرفاً تخلف‌هایی مانند اضافه بنا، تغییر کاربری، سطح اشغال را آن هم به خاطر درآمدی که می‌تواند برای شهرداری‌ها به دنبال داشته باشد، مورد بررسی قرار دهد.
وقتی شهرداری مجوز ساخت را می‌دهد و پایان کار را هم صادر می‌کند، نمی‌تواند نسبت به کیفیت ساخت بی‌اعتنا باشد و صرفاً تخلف‌هایی مانند اضافه بنا، تغییر کاربری، سطح اشغال را آن هم به خاطر درآمدی که می‌تواند برای شهرداری‌ها به دنبال داشته باشد، مورد بررسی قرار دهد.

ذکر این نکته ضروری است که بسیاری از تولیدکنندگان علیرغم دارا بودن نشان استاندارد، محصول استانداردی تولید نمی‌کنند چرا که نظارت لازم بر این تولیدکنندگان صورت نمی‌گیرد. متاسفانه در برخی بخش‌ها هم  از آن طرف بام افتاده‌ایم؛ به‌طور مثال برخی با توجه به اهمیت سبک‌سازی در صنعت ساختمان رو به تولید مصالحی آورده‌اند که به دلیل سبکی غیرمعمول، مقاومت غیرقابل قبولی دارند. درحالی‌که صنعتی‌سازی به معنای حضور توأمان سبک‌سازی، سریع‌سازی و مقاوم‌سازی است، این گروه در واقع کاریکاتوری از صنعتی‌سازی را به تصویر کشیده‌اند.

نبود شناسنامه ساختمان

سال‌هاست که قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان به تصویب رسیده و دستورالعمل اجرایی آن تحت عنوان مقررات ملی ساختمان ابلاغ شده است. در این قانون آمده که باید ساختمان توسط افراد دارای صلاحیت و پروانه ساخت‌وساز انجام شود و این افراد شناسنامه فنی ساختمان را تهیه و تمامی بخش‌های ساختمان را از حیث کیفیت و کمیت در آن درج کنند تا در نهایت سازمان نظام مهندسی آن را تایید و صادر کند.

متأسفانه علیرغم گذشت چندین دهه از عمر این قانون، نه تنها ساختمان توسط افراد غیر متخصص و صرفاً سرمایه‌دار اعم از مغازه‌دار، خبرنگار، پزشک و… ساخته می‌شود که حتی همین افراد هم مجبور به تهیه شناسنامه فنی ساختمان نیستند چرا که نه وزارت راه و شهرسازی و نه سازمان نظام مهندسی و شهرداری اصراری بر اجرای قانون ندارند. جای بسی تاسف است که بگوییم در مواردی که وجود مجری ذی‌صلاح و صدور شناسنامه فنی ساختمان برای ساخت‌وساز الزامی شد، با بی‌توجهی و سهل‌انگاری سازمان‌های نظام مهندسی وضعیتی به بار آمد که متولیان امر ترجیح دادند به همان روال سابق برگردند و ساختمان را به افراد غیرمتخصص بسپارند.

 داستان از این قرار بود که همان مجریان ذی‌صلاح که قرار بود پروژه را اجرایی کنند، با گرفتن مبلغی از مالک، چک‌لیست‌ها را امضا می‌کردند و مالک محترم هر کسی را که می‌خواست جایگزین شرکت مجری می‌کرد. حتی اخیراً در نشستی که اعضای شورای اسلامی شهر تهران با سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران داشتنند، برخی از اعضای شورا به شدت گله‌مند بودند که نظام مهندسی از مردم پول صدور شناسنامه فنی دریافت کرده اما دریغ از صدور یک شناسنامه.

شاید برخی بپرسند که این شناسنامه قرار است چه مشکلی را حل کند؟ پاسخ بسیار روشن است: اصل مسئولیت‌پذیری بدین معنا که اولاً با صدور شناسنامه فنی – ملکی، سازنده ساختمان مشخص می‌شود. بنابراین چنانچه بعد از فروش ساختمان مشکلات آن بروز کند، خریداران می‌توانند یقه سازنده را بگیرند. دوم اینکه اگر زمانی مالک ساختمان بخواهد تغییراتی در ساختار ساختمان یا تاسیسات مکانیکی و الکترونیکی آن به وجود بیاورد، می‌تواند با مراجعه به شناسنامه فنی محل دقیق اجزای ساختمان را ملاحظه کند. نکته مهم‌تر اینکه این شناسنامه می‌تواند با ارائه کیفیت ساخت‌و‌ساز مبنای قیمت در خرید و فروش املاک قرار بگیرد.

فقدان نظارت دولت

وزارت راه و شهرسازی به موجب قانون وظیفه نظارت عالیه را بر تمام بخش‌های مرتبط با صنعت ساختمان بر عهده دارد. با وجود این هیچ‌گاه وظیفه خود را انجام نداده است. به‌طور مشخص در دوره وزارت آخوندی، تلاش‌هایی انجام شد تا نظام مهندسی ساختمان از یک سازمان اشتغال‌محور، تبدیل به یک سازمان کیفیت‌محور شود اما این اتفاق نیفتاد و مافیای سازمان نظام مهندسی از طرق مختلف وزیر را تحت فشار قرار دادند. از جمله در ماجرای ارجاع کار نظارت زور این تشکل ظاهراً غیرانتفاعی به وزیر چربید و این سازمان توزیع اشتغال به کار را مجدد عهده‌دار شد تا همچنان شاهد نظارت‌های غیرمسئولانه و امضاءفروشی باشیم.

در کشورهای توسعه‌یافته تمامی نیروهای فعال در صنعت ساختمان اعم از کارگر، کاشی‌کار، برق‌کار و ... دارای کارت مهارت هستند و کارفرما موظف است از این افراد استفاده کند. علاوه بر این در این کشورها به هرم نیروی انسانی توجه ویژه می‌شود.
در کشورهای توسعه‌یافته تمامی نیروهای فعال در صنعت ساختمان اعم از کارگر، کاشی‌کار، برق‌کار و … دارای کارت مهارت هستند و کارفرما موظف است از این افراد استفاده کند. علاوه بر این در این کشورها به هرم نیروی انسانی توجه ویژه می‌شود.

حال سوال این است که چه اتفاقی افتاده که یک تشکل حرفه‌ای از دستورات ناظر عالیه تمکین نمی‌کند؟! اگر واقعاً ماجرا باید در سطحی بزرگ‌تر از وزارت حل شود، جا دارد از شخص رییس‌جمهوری محترم بخواهیم که به عملکرد این سازمان قدرتمند ورود کند. چون ظاهراً به دلیل عنوان مردمی و غیرانتفاعی بودن، سازمان‌های بازرسی اجازه ورود به عملکرد نظام مهندسی ساختمان را ندارند.

شهرداری‌های بی‌مسئولیت

در دوره‌های مختلف شهرداران تهران از جمله محمدباقر قالیباف عنوان کرده‌اند که مسئولیتی در قبال کیفیت ساخت‌وساز ندارند و این وظیفه بر عهده سازمان نظام مهندسی و سازندگان است. حتی برخی گزارش‌ها حاکی است شهرداری‌ها نسبت به گزارش‌های کیفی مهندسان ناظر بی‌توجه هستند. این در حالی است که حدود ۷۰ درصد درآمد شهرداری از ناحیه ساخت‌وساز تامین می‌شود و در تمام کشورهای توسعه‌یافته شهرداری‌ها نقش اول را در کیفیت ساخت ایفا می‌کنند. طبیعی است که وقتی شهرداری مجوز ساخت را می‌دهد و پایان کار را هم صادر می‌کند، نمی‌تواند نسبت به کیفیت ساخت بی‌اعتنا باشد و صرفاً تخلف‌هایی مانند اضافه بنا، تغییر کاربری، سطح اشغال را آن هم به خاطر درآمدی که می‌تواند برای شهرداری‌ها به دنبال داشته باشد، مورد بررسی قرار دهد.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer