مقایسه نظام درآمدی ­تهران و شهرهای توسعه­ یافته - رسانه مجازی نیلسو

مقایسه نظام درآمدی ­تهران و شهرهای توسعه­ یافته

مقایسه نحوه تأمین مالی شهرداری تهران و کلان‌شهرهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد که منابع اصلی شهرداری‌های موفق دنیا که در ردیف درآمدهای سالم و تنظیم‌کننده جریان استفاده از خدمات شهری محسوب می‌شود، کمترین سهم را در بودجه تهران و دیگر شهرهای کشور دارد.

  • توسط شاهین فلسفی
مجموع نتایج حاصل از مقایسه ۷ بخش درآمدی مهم برای شهرداری‌ها میان تهران و کلان‌شهرهای پیشرفته و درحال‌توسعه حاکی از آن است که شهرداران شهرهای بزرگ ایران در استفاده از ظرفیت بودجه‌ای برای افزایش سطح درآمدهای سالم، پایدار و مطلوب ناتوان یا ناکام بوده‌اند.

بیشتر بخوانید:

بر اساس تحقیقات و کارشناسی‌های صورت‌گرفته، بودجه و نظام تأمین مالی در شهرداری‌ها به‌خصوص در شهر تهران و سایر شهرهای بزرگ در مقایسه با دخل‌وخرج سه گروه شامل کلان‌شهرهای پیشرفته، شهرهای بزرگ درحال‌توسعه و ۹ شهر موفق وارونه تعریف شده است. این وارونگی درآمدی در چهار حوزه شامل بهای خدمات شهری، شارژ شهری، منابع دولتی و فروش اموال قابل ردیابی است؛ به‌طوری‌که این وارونگی اسباب تشدید دست‌کم دو چالش کلیدی را در بخش‌های حرکت و زیست‌پذیری را در پایتخت و شهرهای بزرگ کشور به وجود آورده است.

درآمدزایی به هر طریق ممنوع

جزئیات این بررسی نشان می‌دهد: طی دهه‌های گذشته غالب شهرهای جهان یک تغییر نگرش عمده در دخل‌وخرج شهرداری‌ها را رقم زدند. این تغییر نگرش دو اتفاق مهم را برای نحوه کسب درآمد و تأمین منابع درآمدی به وجود آورد؛ اتفاق نخست آنکه شهرداری‌ها از کسب درآمد برای اداره شهر به هر قیمت پرهیز کردند و اتفاق دیگر آنکه ممنوعیت استفاده از منابع مالی کاهنده کیفیت زندگی شهروندان بود. این در حالی است که مطابق نتایج این گزارش، چنین تغییر نگرشی طی دهه‌های اخیر در نظام تأمین مالی شهرداری‌های کشور ما به وجود نیامده است. وابستگی بالای بودجه شهرها به درآمد حاصل از انواع عوارض ساختمانی که دارای دو ویژگی ناپایداری و ناسالم بودن است، یکی از نشانه‌های عدم این تغییر نگرش است که همراستا با افزایش وصول این نوع درآمد در بودجه شهرداری‌ها، کیفیت زندگی در شهرهای کشور کاهش پیدا کرده است.

مسیر بالعکس شهرداری‌های کشور

بر اساس تحقیق از بودجه شهرداری‌های کشور در یک روند ۳۰ ساله، این نکته قابل‌توجه است که درآمدها و منابعی که باید در طول سه دهه گذشته افزایش پیدا می‌کرد مسیری متفاوت را طی کرده و در مقابل منابعی که باید سهم آن‌ها به‌تدریج طی سه دهه گذشته به دلیل اثرات نامطلوب، در مسیر نزولی قرار می‌گرفت، افزایش پیدا کرده است؛ بنابراین درآمد حاصل از فروش خدمات شهری (بهای خدمات شهرداری) ازجمله منابع درآمدی برای شهرداری‌هاست که به دلیل پایداری و سالم بودن باید طی سال‌های گذشته در یک مسیر افزایشی قرار می‌گرفت اما این بررسی نشان می‌دهد سهم این نوع ردیف درآمد از حدود یک درصد در دهه ۶۰ تا ۷۰ باز هم در همان سطح حدود یک درصد طی یک دهه اخیر باقی مانده است. ثبات سطح درآمدزایی از این ردیف درآمدی در حالی است که به دلیل افزایش خدمات‌دهی شهرداری در چند سال اخیر به‌واسطه افزایش تعریف پروژه‌ها و افزایش هزینه‌ها، باید سهم این ردیف درآمدی در بودجه رشد داشته باشد. مطابق با الگوی استاندارد جهانی بخش عمده تأمین هزینه‌های شهر، باید از طریق بهره‌برداران شهر باشد. به این معنا که همزمان با افزایش سطح بهره‌برداری از امکانات شهر، باید سهم بیشتری در تأمین هزینه‌های شهر پرداخت شود اما طی سال‌های گذشته برخلاف افزایش خدمات‌رسانی در سطح شهرها از سوی شهرداری‌ها، سهم این نوع درآمد در بودجه سالانه شهرداری‌ها تغییری نکرده است.

فروش اموال شهرداری‌ها از دیگر حوزه‌های درآمدی در بودجه شهرهایی است که سهم آن در بودجه سال‌های ۶۰ تا ۷۰ شهرداری‌ها، حدود ۲۵ درصد بوده و در حال حاضر به حدود ۳۰ درصد رسیده است. درعین‌حال، سهم شهرداری‌ها از منابع عمومی دولت که طبق قانون باید در قالب اعتبارات مترو پرداخت شود در حال حاضر حدود ۸/۰ درصد است اما طی دهه‌های گذشته، سهم این نوع درآمد در بودجه سالانه شهرداری‌ها چند برابر این عدد بوده است. این در حالی است که مطابق با الگوی جهانی تأمین درآمد در شهرداری‌های پیشرفته سهم این ردیف درآمد باید در بودجه سالانه تقویت شود؛ اما این روند معیوب نشان‌دهنده وارونگی سهم منابع اصلی در بودجه شهرداری‌های کشور در مقایسه با سه گروه از شهرداری‌های جهان است.

عوارض نوسازی بسیار اندک در ایران

N82766316 72057802 - مقایسه نظام درآمدی ­تهران و شهرهای توسعه­ یافته
عوارض نوسازی یا همان شارژ شهری به‌عنوان پایدارترین درآمد شهری اگرچه در حال حاضر در بودجه شهرداری تهران سهمی معادل ۲ درصد دارد

همچنین جزئیات مقایسه انجام‌شده میان ۷ نوع منبع درآمدی اصلی در بودجه شهر تهران با کلان‌شهرهای پیشرفته و کلان‌شهرهای درحال‌توسعه نشان می‌دهد: عوارض نوسازی یا همان شارژ شهری به‌عنوان پایدارترین درآمد شهری اگرچه در حال حاضر در بودجه شهرداری تهران سهمی معادل ۲ درصد دارد، این نوع درآمد در بودجه کلان‌شهرهای پیشرفته معادل ۳۲ درصد و در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه معادل ۱۷ درصد منابع درآمدی سالانه شهرها را تأمین می‌کند. در مقابل، اگرچه سهم درآمد حاصل از انواع ساختمانی همچون فروش تراکم در بودجه کلان‌شهرهای پیشرفته حدود یک درصد و در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه حدود نیم درصد است، در بودجه پایتخت با اصلاحات صورت‌گرفته در حال حاضر سهمی حداقل 40 درصدی را شامل می‌شود.

دولت یک درصد هزینه‌های شهر را می‌پردازد

عوارض محلی نیز یکی دیگر از منابع درآمدی پایدار برای شهرداری‌های جهان است که در کلان‌شهرهای پیشرفته حدود ۱۱ درصد و در شهرهای درحال‌توسعه حدود ۱۹ درصد در بودجه سالانه اداره شهر سهم دارند اما سهم این نوع درآمد پایدار نیز در بودجه شهر تهران حدود ۴ درصد پیش‌بینی شده است. درعین‌حال دولت‌ها نیز در تأمین منابع درآمدی برای شهرداری‌های جهان نقش مهمی دارند. به‌طوری‌که سهم منابع عمومی دولت در تأمین هزینه‌های اداره شهرهای پیشرفته حدود ۱۲ درصد و در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه حدود ۱۷ درصد است، اما در شهر تهران دولت‌ها سهمی در حدود یک درصد در تأمین هزینه‌های شهر دارند. بهای خدمات شهری نیز ازجمله منابع درآمدی قابل‌اتکا برای تعداد زیادی از شهرداری‌های دنیاست اما بررسی سهم این نوع درآمد در بودجه پایتخت در مقایسه با بودجه سایر کلان‌شهرهای جهان نشانه دیگری از وارونگی معادله کسب درآمد است.

جزئیات این مقایسه نشان می‌دهد منابع درآمدی حاصل از ردیف بهای خدمات شهری حدود یک درصد از دخل‌وخرج پایتخت را تشکیل می‌دهد اما درآمدزایی شهرداری‌ کلان‌شهرهای پیشرفته از این محل حدود ۸ درصد و در شهرهای درحال‌توسعه حدود ۱۵ درصد است.

جای خالی بخش خصوصی در پروژه‌ها

61 1024x459 - مقایسه نظام درآمدی ­تهران و شهرهای توسعه­ یافته
استفاده از ظرفیت بخش خصوصی نیز نقش مهمی در تأمین هزینه‌های شهرداری‌های جهان برعهده دارد

علاوه بر این پنج بخش مهم درآمدی، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی نیز نقش مهمی در تأمین هزینه‌های شهرداری‌های جهان برعهده دارد؛ به‌طوری‌که در کلان‌شهرهای پیشرفته حدود ۸ درصد و در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه حدود ۵ درصد منابع درآمدی برای اداره شهرها از طریق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به دست می‌آید، اما سهم این گروه در تأمین هزینه‌های سالانه اداره پایتخت ایران حدود ۶/۰ درصد است. همچنین فروش اموال ازجمله ردیف‌های درآمدی است که باید طی سال‌های گذشته در مسیری کاهنده قرار می‌گرفت اما در حال حاضر بررسی‌ها نشان می‌دهد سهم این نوع منابع درآمدی از بودجه اداره شهر تهران حدود ۳۰ درصد و در سایر کلان‌شهرهای جهان بین ۱۲ تا ۱۶ درصد در نوسان است.

 از دیدگاه کارشناسان اقتصادی شهری، اموال شهرداری‌ها ذخایر و ثروت‌های یک شهر محسوب می‌شوند که قاعدتاً نباید در یک مسیر اشتباه به‌عنوان یک منبع درآمدی سهل‌الوصول مدنظر شهرداری‌ها قرار داشته باشد.

مجموع نتایج حاصل از مقایسه ۷ بخش درآمدی مهم برای شهرداری‌ها میان تهران و کلان‌شهرهای پیشرفته و درحال‌توسعه حاکی از آن است که شهرداران شهرهای بزرگ ایران در استفاده از ظرفیت بودجه‌ای برای افزایش سطح درآمدهای سالم، پایدار و مطلوب ناتوان یا ناکام بوده‌اند. ظرفیت اول کسب درآمد از شهروندان به‌عنوان استفاده‌کنندگان از خدمات شهری و همین‌طور مالکان به‌عنوان افرادی است که ملزم به پرداخت شارژ شهری هستند. درحالی‌که شهروندان و مالکان به‌عنوان استفاده‌کنندگان اصلی از خدمات ارائه‌شده از سوی شهرداری، باید براساس یک فرمول متوازن و عادلانه بهای خدمات دریافت‌شده را به شهرداری پرداخت کنند، نه‌تنها به دلیل نبود یک فرمول نامناسب و وارونه، مبلغ عوارض برای همه شهروندان یکسان تعریف شده است، بلکه پرداخت این میزان شارژ شهری تعریف‌شده نیز به‌طور کامل از سوی شهروندان انجام نمی‌شود. به تعبیر دیگر، میان خدمات متنوع و گسترده ارائه‌شده از سوی شهرداری‌ها به‌ویژه در کلان‌شهرها با میزان عوارض دریافتی از شهروندان تناسب ندارد. دومین ظرفیت استفاده‌نشده از سوی شهرداران کشور سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است. ازآنجاکه بخش عمده منابع شهرداری‌ها به‌ویژه در کلان‌شهرها به انجام پروژه‌های عمرانی موردنیاز شهرها همچون ساختن معابر، بزرگراه‌ها، میادین، پارک‌ها و فضاهای عمومی و… اختصاص می‌یابد، این بخش اهمیت فوق­العاده­ای می‌یابد. این پروژه‌ها در بطن خود از ویژگی‌هایی برخوردارند که می‌توان با تعریف مدل‌های مختلف و متعدد مشارکت و سرمایه‌گذاری با تکیه بر مبانی قانونی موجود و ایجاد مشوق‌های قانونی لازم برای جلب مشارکت سرمایه‌گذاران، تحولی شگرف را در نظام مالی و تأمین مالی شهرداری و نیز نظام اجرایی پروژه‌های عمرانی شهری به وجود آورد. ناکامی در استفاده از این ظرفیت‌ها در حالی است که دو چالش کلیدی کلان‌شهرهای کشور در حوزه حرکت و زیست‌پذیری از طریق استفاده از همین ظرفیت‌ها رفع خواهد شد.

مطالعه انجام‌شده نشان می‌دهد هم‌اکنون یک ناهمخوانی شدید با نسبت‌های جهانی در بودجه شهرداری‌ها برقرار است. این مطالعه مشخص می‌کند علت اصلی پایین بودن سهم عوارض نوسازی در بودجه سالانه شهرداری‌ها (سهم این نوع درآمد در بودجه شهرداری تهران هم‌اکنون حدود ۲ درصد پیش‌بینی شده است) فرمول تعریف‌شده برای تعیین آن است. به تعبیر دیگر، اگرچه در سراسر جهان، عوارض نوسازی یکی از مهم‌ترین منابع درآمدی پایدار شهرداری‌هاست، اما در ایران به دلیل کاهش مبنای محاسبه نرخ عوارض به نسبت اولیه و واقعی خودش، اثرگذاری خود را از دست داده است.

علاوه بر عوارض نوسازی، عوارض خودرو نیز ازجمله منابع درآمدی است که می‌تواند تغییری جدی در کسب درآمد شهرداری‌ها به وجود آورد. این در حالی است که براساس مطالعات کمیسیون خاص امور کلان‌شهرها سهم این نوع ردیف درآمدی در بودجه پایتخت حدود ۴/۰ درصد است. درحالی‌که عوارضی که خودروسواران در تهران به شهرداری پرداخت می‌کنند، کمتر از ۵/ ۰ درصد است؛ هزینه‌ای که شهرداری در بودجه سالانه در حوزه حمل‌ونقل و ترافیک عمدتاً در بحث بزرگراه‌سازی می‌پردازد بیش از ۵۰ درصد از بودجه عمرانی پایتخت است.

 براساس نتایج این تحقیق، درآمد اصلی شهرداری‌های شهرهای برلین، پاریس، بارسلون، استکهلم، سئول، اتاوا، سیدنی، تایپه و آنتالیا بدون آنکه ارتباطی با ساخت‌وساز داشته باشند، از دو منبع شامل مالیات و کمک دولت تأمین می‌شود. به‌عبارت‌دیگر، حداقل ۷۰ درصد بودجه این شهرداری‌ها از محل اخذ مالیات شهر، مالیات مشترک دولت مرکزی و دولت محلی و همچنین کمک‌های مستقیم دولت تأمین می‌شود. به‌عنوان‌مثال، در شهر برلین (آلمان) سهم منابع حاصل از مالیات‌های مستقیم وصولی توسط شهرداری‌ها معادل ۳۱ درصد، سهم مالیات مشترک از دولت معادل ۲۳ درصد و سهم کمک دولت معادل ۲۴ درصد است. همچنین در این شهر درآمد حاصل از مالیات بر املاک، جذب سرمایه‌گذار و فروش کالا و خدمات معادل ۲۲ درصد است. این در حالی است که مجموع درآمد حاصل‌شده برای شهرداری تهران از چهار محل شامل عوارض نوسازی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، بهای خدمات شهری و عوارض محلی معادل ۶/۷ درصد از بودجه است. درعین‌حال، در شهر پاریس (فرانسه) سهم مالیات‌های مستقیم شهرداری‌ها معادل ۵۳ درصد، سهم مالیات مشترک از طرف دولت معادل ۲۵ درصد و سهم کمک دولت معادل ۱۷ درصد پیش‌بینی شده است. این مقایسه نشان می‌دهد در اکثر شهرهای پیشرفته موردبررسی کمک‌های دولتی سهم قابل‌توجهی در بودجه اداره شهرها ایفا کرده است. در ایران نیز تا پیش از سال ۶۲ دولت عملاً سهم بزرگی در تأمین مالی شهرداری‌های کشور داشت که با پایین آمدن سهم دولت در کمک به شهرداری‌ها، به‌مرور سهم بودجه شهرداری‌ها از اعتبارات دولتی از حدود ۵۰ درصد تا سال ۶۲، به کمتر از ۶ درصد در سال‌های اخیر رسیده است.

اتکا به فروش تراکم

این سهم منابع درآمدی در بودجه شهرهای پیشرفته در حالی است که طی سال‌های گذشته فقدان تعریف یک نظام درآمدی برای شهرداری‌ها، کاهش سهم دولت در بودجه شهرداری‌ها بدون درنظرگرفتن هیچ‌گونه جایگزین مالی مناسب و کمبود منابع مالی موردنیاز برای انجام خدمات و عمران شهری و عدم تفویض اختیارات لازم برای شهرداری‌ها در زمینه مدیریت واحد شهری منجر به اتکای شدید شهرداری‌ها به درآمدهای حاصل از فروش تراکم، تغییر کاربری، جرائم ساختمانی و… شده است. ازاین‌رو کارشناسان اقتصاد شهری پیشنهاد می‌کنند با توجه به الگوی استاندارد جهانی شهرداری‌ها در تأمین منابع درآمدی پایدار و سالم باید هر چه سریع‌تر این تغییر نگرش در نظام مالیه شهرداری‌های کشور نیز به وجود‌ آید؛ چراکه ازیک‌طرف هزینه‌های اداره شهرها روزبه‌روز بیشتر و خدمات ارائه‌شده به شهروندان متنوع‌تر می‌شود و از طرف دیگر، این هزینه به طرق مختلف باید تأمین شود و امکان بر زمین ماندن تکالیف و وظایف شهرداری‌ها که بعضاً به‌طور روزمره باید انجام شود، وجود ندارد. در کنار این موارد، ارائه خدمات شهری مناسب، نگهداشت پروژه‌های شهری که سال به سال بر تعداد و حجم آن افزوده می‌شود نیز ازجمله مهم‌ترین حوزه‌هایی است که نیازمند اتخاذ تدبیر و راهکارهای ویژه است.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer