کودک همسری؛ نقش تلخ کودکان در بازی بزرگ‌ترها - رسانه مجازی نیلسو

کودک همسری؛ نقش تلخ کودکان در بازی بزرگ‌ترها

بیدک، نام روستایی در حوالی بجنورد، استان خراسان شمالی است؛ روستایی که در آن، مرز میان کودکی و بزرگسالی خیلی زود طی می‌شود. دختران بیدک بین ۹ تا ۱۲ سالگی ازدواج می‌کنند. می‌گویند رسم است و اگر تن ندهیم، خانواده را سرافکنده می‌کنیم، اینجا هر چه زودتر ازدواج کنی، نشان می‌دهد که لایق‌تر بوده‌ای. اما راضی به ازدواج هم که می‌شوند، آرزوهایشان را با بله گفتنی بر باد می‌هند.

حالا در دور و زمانه‌ای که هیچ چیز مثل سابق نیست، مادران بیدکی که خود قربانی این رسومات شده‌اند؛ روی طاقچه گذاشته شدند و بله گفتند؛ عروسک به دست، خانه پدری را ترک کردند؛ ۹ سالگی صیغه شدند و در ۱۳ سالگی با مردی حداقل ۱۰ سال بزرگتر از خودشان به حجله رفتند و درد زایمان را قبل از ۱۵ سالگی تجربه کردند، راضی به ازدواج دخترشان با همین شرایط می‌شوند؛ می‌گویند که چه کار کنیم، رسم است.

شیوع داستان تلخ زندگی دختران

کودک‌همسری یا ازدواج کودکان در قانون جمهوری اسلامی ایران، به ازدواجی گفته می‌شود که به صورت رسمی زیر سن ۱۳ سالگی انجام شود. بر اساس آماری که مشاور معاون حقوقی قوه قضائیه چندی پیش ارائه کرد، در ایران طی یک سال، ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار ازدواج کودک به صورت رسمی انجام می‌شود. اما این فقط آمار ثبت‌های رسمی است و با احتساب ازدواج‌های غیر رسمی، اوضاع اسفناک‌تر هم می‌شود.

 آمارها نشان می‌دهد که طی ۴ ماهه نخست سال ۹۸، ۱۵.۷ درصد ازدواج‌های ثبت شده مربوط به دختران کمتر از ۱۸ سال بوده است. در همین مدت، تعداد طلاق‌ برای دختران زیر ۱۸ سال نیز ۴ درصد ثبت شده است.

استان‌های کهگیلویه و بویر احمد، سیستان و بلوچستان، خوزستان، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی، در صدر استان‌هایی قرار دارند که کودک همسری در آنها رواج دارد و استان تهران، رتبه هشتم کودک همسری را به خود اختصاص داده است.

استان‌های کهگیلویه و بویر احمد، سیستان و بلوچستان، خوزستان، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی، در صدر استان‌هایی قرار دارند که کودک همسری در آنها رواج دارد و استان تهران، رتبه هشتم کودک همسری را به خود اختصاص داده است.

در حالی که ایران سن ۱۳ سال را مبنای ازدواج قرار داده است، سازمان یونیسف ازدواج در سنین کمتر از ۱۸ سال را خلاف حقوق کودکان می‌داند. پس کودک‌همسری فقط مختص جوامع در حال توسعه نیست، بلکه در هر مذهب و منطقه‌ای اتفاق می‌افتد. مثلا در بعضی ایالت‌های آمریکا، ازدواج دختران کمتر از ۱۸ سال ممنوع شده و در برخی ایالت‌های دیگر هنوز این امر رواج دارد. در ایالت‌ می‌سی‌سی‌پی، ازدواج دختران ۱۵ ساله و پسران ۱۷ ساله عجیب نیست و در ماساچوست نیز ثبت ازدواج دختران ۱۲ ساله و پسران ۱۴ ساله دیده شده است.

بیشترین آمار کودک‌همسری مربوط به آسیای جنوبی و کشورهای آفریقایی است که ۴۵ درصد دختران ۲۰ تا ۲۴ ساله، ازدواج در سنین کمتر از ۱۸ سال را گزارش کرده‌اند و ۱۷ درصد آنان حتی کمتر از ۱۵ سال سن داشته‌اند. بنگلادش و نپال بیشترین آمار ازدواج کودک‌همسری را در آسیا به خود اختصاص داده است.

پسران نیز ممکن است مجبور به ازدواج در سنین کمتر از سن قانونی شوند، اما این احتمال ۱.۱۵ دختران است و به همین دلیل هم توجه بیشتر به سوی دختران معطوف می‌شود.

کودک‌همسری به کدامین گناه؟

ازدواج زمانی برای جشن و سرور است، مگر اینکه یکی از ۶۴ میلیون دختری باشید که قبل از رسیدن به سن ۱۸ سالگی او را پای سفره عقد می‌نشانند. این کودکان را تصور کنید، ۷، ۱۰ یا شاید هم ۱۳ ساله؛ دخترانی که حتی فرصت تمام کردن آموزش‌های ابتدایی خود را نیز پیدا نمی‌کنند؛ دختران بی‌دفاعی که در معرض آزارهای جسمانی از سوی همسرانشان هستند؛ دخترانی که طی بارداری یا زایمان می‌میرند یا اگر کودکی هم به دنیا بیاید، سرنوشتی بهتر از مادرش ندارد. 

کاریکاتوری مربوط به تقریبا صدسال پیش در نشریه ملانصرالدین.عروس که به اصطلاح به خانه بخت می رود کودک خردسالی ست که پدرش او را بغل گرفته

کودک‌همسری نتیجه عوامل اقتصادی و اجتماعی است. این ازدواج‌های غالبا به دنبال رسم و فرهنگ جوامع مختلف اتفاق می‌افتد. برخی خانواده‌ها نگرانند که اگر دخترانشان در سنین پایین ازدواج نکنند، این فرصت را برای همیشه از دست می‌دهند. برخی نیز که در مناطق نا امن زندگی می‌کنند، می‌گویند که ازدواج در سنین پایین‌تر، دخترانشان را از خشونت و آسیب جنسی و یا رابطه جنسی پیش از ازدواج حفظ می‌کند. بعضی باور دارند که کودکان دختر مطیع‌تر هستند و برای ازدواج با پسرانشان مناسب‌ترند.

اما گاهی هم بهانه‌هایی مثل فقر و تنگدستی، جسم و روان کودک دختر را در معرض تهدید قرار می‌دهد. بعضی والدین می‌گویند که دختران در سنین بالاتر، جهیزیه بیشتری می‌خواهند که از عهده ما خارج است. یا هر چه بیشتر در خانه بمانند، هزینه بیشتری هم برای خوراک، پوشاک و آموزش  می‌طلبند. در بعضی کشورهای آسیایی  و آفریقایی نیز دختران به دلایل مالی مثل بدهی پدر، معامله می‌شوند. اما دلیل هر چه که باشد، وقتی قانون از دختران محافظت نکند، آسیب‌های جبران ناپذیری برای خود کودک، آینده او و فرزندانش و در نتیجه جامعه خواهد داشت.

ازدواج زودهنگام چه پیامدهایی دارد؟

ازدواج دختران در سنین کمتر از ۱۸ سال، به دوران کودکی آنها پایان می‌دهد. این کودکان در حالی از خانواده و دوستان خود جدا می‌شوند که آمادگی آن را ندارند. آنها مانند مال و اموال به خانواده همسر سپرده می‌شوند، حمایتی کسب نمی‌کنند و فرصت یادگیری و صحبت با کسی درباره مشکلات زناشویی‌شان را ندارند. این کودکان که ۵۰ درصد آنها تحصیلات خود را ادامه نمی‌دهند و اگر مدرسه متوجه شود که ازدواج کرده‌اند، اخراج می‌شوند. پس فرصت رشد و کشف استعدادهای خود را ندارند، قدرتی نخواهند داشت و به دیگران وابسته خواهند ماند. این موضوع در مقایسه با ازدواج بزرگسالان، فرصت و احتمال خشونت خانگی، آسیب جسمانی و هیجانی را تا سه برابر افزایش و احتمال فقر را تا دو برابر افزایش می‌دهد.

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، کودکان فرصت پیدا نکرده‌اند که درباره مسائل جنسی آموزش ببینند و با ازدواج در سنین پایین، بیشتر در معرض انتقال بیماری‌های مقاربتی مانند HIV قرار دارند. چون با مردان با تجربه‌ای زندگی می‌کنند که احتمالا روابط خارج زناشویی داشته‌اند.

ازدواج های زودهنگام نه تنها بر خود کودکان، بلکه بر نسل‌های بعد نیز اثرات منفی دارد. عدم آمادگی روانشناختی این مادران خود آسیب‌های زیادی ایجاد می‌کند

 بهترین سن بارداری بین سنین ۱۹ تا ۳۶ سالگی است؛ اما کودک همسری، احتمال، دفعات و خطر بارداری را افزایش می‌دهد. زمانی که کودکان خود صاحب کودک می‌شوند، به احتمال ۵ برابر بیشتر در معرض مرگ هنگام تولد نوزاد قرار می‌گیرند (بیش از۷۰ هزار کودک در سال به دلیل سن کم هنگام زایمان فوت می‌کنند) و کودکانشان نیز بیشتر در معرض مرگ زودهنگام قرار دارند. چرا که این دختران زمانی باردار می‌شوند که هنوز از لحاظ جسمانی به بلوغ نرسیده‌اند و حتی اگر کودکان زنده نیز به دنیا بیایند، وزن کمتر از میانگین و تاخیر رشدی دارند.

بنابراین، ازدواج های زودهنگام نه تنها بر خود کودکان، بلکه بر نسل‌های بعد نیز اثرات منفی دارد. عدم آمادگی روانشناختی این مادران خود آسیب‌های زیادی ایجاد می‌کند. مادری کردن بسیار سخت است و کودکی که خود هنوز کودکی نکرده و نیمی از خود را در کودکی‌اش جا گذاشته، چطور می‌تواند به نیازهای مراقبتی فرزندش رسیدگی کند؟ بسیار تلخ است که مسئولیت زندگی، کودک و همسر بر عهده کسی قرار می‌گیرد که باید پشت نیمکت نشسته باشد و به آینده روشن خود فکر کند.

کودک‌‍‌همسری باید متوقف شود

با توجه به اهمیت مقابله با کودک‌همسری، قانون‌ تأکید دارد که «عقد نکاح دختر زیر سن ۱۳ سال تمام شمسی و پسر زیر سن ۱۵ سال تمام شمسی، منوط به اذن ولی، رعایت مصلحت و تشخیص دادگاه صالح است».

اما این قانون همه چیز را منوط به اجازه والدین و تشخیص دادگاه کرده و هیچ سن حداقلی را برای ازدواج دختران و پسران تعیین نکرده است. بنابراین، دختران کمتر از ۱۳ سال و پسران کمتر از۱۵ سال هنوز می‌توانند با رعایت شرایط تعیین شده ازدواج کنند. به همین دلیل، در سال جاری، برخی نمایندگان مجلس پیشنهادی مبنی بر اینکه «عقد نکاح دختر قبل از رسیدن به سن ۱۶ سال تمام شمسی و پسر قبل از رسیدن به ۱۸ سال تمام شمسی منوط به رعایت مصلحت کودک، اذن ولی و حکم دادگاه به شرط احراز رشد جسمی و روانی» انجام شود، تقدیم مجلس شد، اما هنوز به تصویب نرسیده است.

اما با تمام تلاش‌هایی که باید در زمینه قانونی‌گذاری انجام شود، عمیق‌ترین سطح پیشگیری از کودک همسری، فرهنگ‌سازی است. چون حتی هنگامی که قانون هم به طور درست تنظیم و اجرایی شود، والدین اگر بخواهند طبق رسم و رسوم جامعه خود عمل کنند، تا هنگام تولد فرزند، نام زوجه را در شناسنامه ثبت نمی‌کنند. یا با صیغه کردن، دختر و پسر را به عقد موقت یکدیگر در می‌آورند تا موعد ازدواج سر برسد. درست مثل دختر ۱۱ ساله و پس ۲۲ ساله‌ای که چند رو قبل به عقد موقت یکدیگر درآمدند و با اعتراضات انجام شده در سطح جامعه و آگاه شدن رئیس دادگستری شهرستان بهمئی، عقد بین آنها باطل شد.

بنابراین، آگاهی بخشی در سطح جامعه درباره حقوق کودکان، آموزش به والدین درباره سلامت جنسی، فرزندآوری و تبعات ازدواج زودهنگام فرزندانشان می‌تواند در راستای فرهنگ‌سازی والدین کمک کننده باشند. با یک جستجوی ساده انگلیسی، تعداد زیادی سایت می‌بینیم که با شعار “دختر، نه عروس” در راستای توقف ازدواج کودکان فعالیت می‌کنند؛ اما در ایران خبری از این سایت‌ها نیست.

 از کودکان نیز باید در جهت آموزش و تمام کردن تحصیلات حمایت شود، چون در این صورت است که از حق انتخاب و تصمیم‌گیری خود در زندگی باخبر می‌شوند و به آنها اجازه می‌دهد که نقش فعالی در زندگی خود داشته باشند.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer