گورستان خالد نبی؛ روی تپه‌ماهورهای هزار دره - رسانه مجازی نیلسو

گورستان خالد نبی؛ روی تپه‌ماهورهای هزار دره

گورستان خالد نبی

سرزمین ایران مهد تمدن‌های فراوانی است شاید این جمله کلیشه به نظر برسد، ولی وقتی پا به ترکمن‌صحرا بگذارید، بی‌شک با تمام وجود آن را تجربه می‌کنید. در میان عجایب این سرزمین اسرارآمیز، گورستانی است که اگرچه نمی‌توان کاملاً آن را منحصربه‌فرد دانست در نوع خود کم‌نظیر است.

بیشتر بخوانید:

گورستان خالد نبی (ع) نامش را از پیامبری وام گرفته که در نزدیکی این گورستان مدفون است؛ یکی از پیامبرانی که در حدفاصل مسیح (ع) و پیامبر اکرم (ص) ظهور کرده و در مناطق مختلف فلات ایران در زمان ساسانیان به ترویج مسیحیت مشغول بود. در آثار متقدمان از جمله تاریخ گزیده، اعلام زرکلی، تفسیر روح البیان و ناسخ التواریخ احادیثی درباره وی آمده است.

گورستان خالد نبی و انزجار بومیان

درباره این گورستان که با سنگ‌قبرهای برافراشته شناخته می‌شود، روایات و داستان‌های زیادی در میان مردمان بومی وجود دارد و جز مزار خالد نبی، پدرزنش عالم بابا و چوپان عطا که مورداحترام و بزرگداشت مردمان ترکمن هستند، این گورستان که سنگ‌های آن اغلب شبیه به آلات تناسلی بوده که در دین اسلام تابو و ممنوعه است، مورد انکار و نفرت مردمان این منطقه قرار دارد و در چند دهه اخیر به دلیل حضور گردشگران زیاد سعی بسیار در تخریب آن صورت گرفته است.

برخی از بازدیدکنندگان سابق معتقدند در سال‌های اخیر، تعداد این سنگ‌ها به نصف کاهش یافته است و چمن‌های تپه‌ها در ماه‌های تابستان سوزانده می‌شوند که خسارات زیادی به این گورستان وارد می‌کند.

گورستان خالد نبی
برخی از بازدیدکنندگان سابق معتقدند در سال‌های اخیر، تعداد این سنگ‌ها به نصف کاهش یافته است و چمن‌های تپه‌ها در ماه‌های تابستان سوزانده می‌شوند که خسارات زیادی به این گورستان وارد می‌کند

براساس یک افسانه در میان مردم بومی، خالد نبی یا خالد بن سنان سال‌ها در این منطقه مورد تعقیب قرار می‌گرفت. او از خدا خواست دشمنانش را که او را محاصره کرده بودند به سنگ تبدیل کند. خالد نبی پس از آن درگذشت و در آرامگاهی واقع در کنار گورستان دفن شده است.

مردم محلی بر این باورند که زیارت بقاع مبارکه خالد نبی، عالم بابا و چوپان عطا تحت‌تأثیر بازدیدکنندگان سایت باستانی قبرستان قرار گرفته‌ و به همین علت سعی دارند این سایت را تخریب کنند. مردم محلی مزایای بالقوه توسعه بخش گردشگری در منطقه را درک نمی‌کنند و متأسفانه گردشگران نیز همواره از این سایت با در نظر گرفتن اخلاقیات و معذورات منطقه مذهبی دیدن نمی‌کنند.

در فصل بهار و پاییز که زمان مناسبی برای سفر به این منطقه است و بازدیدکنندگان زیادی دارد، در مسیر عبور با شوخی‌‌ها و کنایه‌های رکیک مواجه می‌شوید که حاکی از هدف بازدیدکنندگان است و چون این مورد بسیار تکرار می‌شود سطح دانش و افق دید گردشگران این منطقه را می‌توان برآورد کرد.

از طرفی، هیچ نگهبان یا راهنمایی برای هدایت و مراقبت از سایت وجود ندارد و حتی هیچ دوربین‌ مداربسته‌ای، تنها چند حصار پوسیده و کم‌جان و یک بلیت‌فروشی که معلوم نیست بابت کدام خدمات پول دریافت می‌کند. در این اثنا می‌توان به‌راحتی آثار دستبردهای عتیقه‌جویان را مشاهده کرد.

گورستان‌های مشابه با سنگ‌های افراشته

کارشناسان مطمئن نیستند که در واقع این مکان یک گورستان باشد، زیرا هرگز کاوشی در آن صورت نگرفته، به نظر می‌رسد چندین گورستان کوچک‌تر نیز در ایران یا افغانستان با مشخصات مشابه وجود دارد که باعث می‌شوند این مکان نیز قبرستان دانسته شود.

مقبره‌ای منتسب به خالد نبی

گور‌ها و گورستان‌هایی چون قبر ملک معین‌‌الدین، ظهیرالدین، خواجه شهاب الحق و الدین احمد و … در نزدیکی شهرستان خواف در خراسان و گورهایی در آذربایجان نیز با ویژگی‌های مشابه وجود دارند که متأخرتر هستند. همچنین در نزدیکی مشکین‌شهر، قبرستانی با سنگ‌های افراشته‌ای وجود داشته که چهره‌های آدمی و بز بر آن‌ها نقش بسته است.

مشخصات مجسمه‌ها یا سنگ‌افراشته‌های گورستان خالدنبی

گورستان یکی از مظاهر فرهنگ هر قوم است که مقدسات و تابوهای خود را بر سنگ‌گورها به نمایش می‌گذارد. این مجسمه‌ها یا شمایل نشان از فرهنگ شعبه‌ای از اقوام ترکمن دارد که در محل تلاقی آسیای مرکزی با اقوام کوچ‌نشین و بیابان‌گرد و منطقه متمدن آسیای آن زمان یعنی ایران قرار گرفته بودند.

این سنگ‌قبرهای بدون نوشته یا با نوشته‌های محدود حکایت از قومی بی‌خط و نامتمدن دارند؛ مجسمه‌هایی که از اندازه‌ها و اشکال مختلف هستند، هر کدام از سنگ‌های تک حجاری شده‌اند. سه نوع مختلف وجود دارد؛ اول، عمودی، استوانه‌ای از المان‌های مردانگی که نشان از شأن اجتماعی فرد متوفی دارد، ثانیاً، المان‌های زنانگی که تعداد کمی از این گورها یا مجسمه‌ها را در برمی‌گیرند و می‌تواند نشان از وجود قومی بسیار مردسالار در منشأ این گورستان باشد. ثالثاً، سرهای حیوانی به‌طور عمده سرهای قوچ که در نزد اقوام ترکمن حیوانی مقدس است و در طرح‌ها و لباس‌های این قوم هم بسیار به‌کار رفته است.

 باستان‌شناسان ایرانی معتقدند این گورها با تمثال قوچ، مکان‌ دفن مردان، زنان و شخصیت‌های برجسته قبیله‌ای را به خود اختصاص می‌دهند. دیوید استرونچ، باستان‌شناس اسکاتلندی، ایران‌شناس، تئوری جایگزینی را ارائه کرده است: این مجسمه‌ها در آیکونولوژی، تمثالی بسیار تلطیف شده از شخصیت‌های انسانی هستند.

جنس سنگ‌های این گورستان آهکی و توپر است که از این نوع سنگ‌ها در دامنه تپه‌های مجاور بسیار مشاهده می‌شود.

این منطقه در دل تپه‌ماهورهای هزار دره قرار گرفته و قبرستان مذکور با مقبره خالد نبی حدوداً چهار تپه فاصله دارند و میانه این دو مکان که محل استقرار و حضور وسایل نقلیه است، قبور چوپان عطا و عالم بابا قرار دارد. پژوهشگران معاصر از جمله منوچهر ستوده قدمت این گورها را مربوط به دوره اسلامی می‌دانند.

چشمه خضر دندان و تیرک شفابخش

از جاذبه‌های محوطه اطراف مزار خالد نبی تیرکی است به‌جامانده از درختی که در نزد مردم ترکمن شفابخش دانسته شده و گویند هرکس از آن بالا رفته و سر آن را به دندان گیرد، دندان‌درد وی شفا یابد یا هرگز به درد دندان دچار نشود. چشمه‌ای نیز به همین نام در اطراف آن وجود دارد که آن نیز برای تبرک و شفا استفاده می‌شود.

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer