یئری، شهر ساکنان بی‌دهان - رسانه مجازی نیلسو

یئری، شهر ساکنان بی‌دهان

شهر باستانی یئری از سه بخش دژ نظامی، معبد و قوشا تپه تشکیل شده است.

  • توسط ارمغان عبیری
یئری

منطقه تاریخی 400 هکتاری یئری، وسیع‌ترین منطقه باستانی استان اردبیل و یکی از بااهمیت‌ترین مناطق پیش از تاریخ شمال‌غرب ایران محسوب می‌شود. در کاوش‌های باستان‌شناسی این شهر که جزء یکی از آثار ملی ایران به شمار می‌رود، تاکنون چندین دوره تاریخی از دوره مس‌سنگی گرفته، تا عصر اول و عصر دوم آهن مشخص شده است.

از جمله اکتشافات این منطقه می‌توان به بقایایی قلعه‌ای اشاره کرد که متعلق به 1450 سال پیش از میلاد، یعنی عصر آهن بوده است. یافته‌های باستان‌شناسان حاکی از آن است که منطقه یئری استقرار تک‌دوره‌ای نداشته است. به‌طوری‌که بعضی از باستان‌شناسان آن را مربوط به دوره هخامنشیان (اما خارج از محدوده حکومت هخامنشی) می‌‌دانند و بعضی دیگر، هم قدمت آن را به پیش از هزاره اول میلاد نسبت می‌دهند. اما به دلیل بی‌توجهی مسئولان میراث فرهنگی و عدم حفاظت درست از منطقه، سرمای بی‌سابقه زمستان سال 86 باعث ویرانی بی‌بازگشت 80 درصد از این اثر باستانی بی‌نظیر و باارزش تاریخی شد. در این مطلب شما را با این شهر مرموز بیشتر آشنا می‌کنیم.

بیشتر بخوانید:

فصل اول کاوشگری یئری: اکتشاف شهر مرموز

محوطه شهر باستانی یئری اولین‌بار در سال 1978 توسط یک گروه باستان‌شناسی به ریاست چارلز برنی کشف و شناسایی شد و به ابتکار او، قلعه ارجق نام گرفت. به اعتقاد این باستان‌شناس، عمر بعضی آثار این منطقه به هزاره سوم قبل از میلاد، عصر آهن و سفال خاکستری، نخودی و نارنجی می‌رسد. تابه‌حال، حدود 450 گور در این محل شناسایی شده که معماری آن‌ها مربوط به عصر دوم آهن است. ابعاد کوچک‌ترین این گورها 3.2 متر و بزرگ‌ترینشان 8.2 متر است که به جز دو مورد، تمامی‌شان باز شده بودند. باستان‌شناسان از این گورها برای زمان‌سنجی و تعیین قدمت استفاده کرده‌اند. این گورها اشکال متفاوتی دارند به‌طوری‌که بعضی از آن‌ها در داخل زمین کنده شده‌اند و بعضی دیگر روی سطح زمین و با استفاده از چیدن سنگ‌های عظیم ساخته شده‌اند. اجسادی که در گورهای داخل زمین دفن شده‌اند به صورت جنینی داخل خاک قرار گرفته و در کنار اسکلت‌هایشان وسایلی به چشم می‌خورد.

یئری
تاکنون حدود 450 گور در این محل شناسایی شده است

 چارلز برنی باستان‌شناس معتقد بود که قدمت بیشتر گورهای این منطقه به هزاره دوم و شاید حتی هزاره سوم قبل از میلاد برمی‌گردد. بر این اساس، تعیین قدمت درست این گورها بی‌نتیجه ماند. تا اینکه در اولین فصل حفاری بعد از انقلاب که در سال 1383 آغاز شد، گورهای عصر آهن که قبلاً توسط قاچاقچیان عتیقه تخریب شده بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. این در حالی بود که فقط ساختمان‌بندی این گورها باقی‌مانده بود. با وجود این، کاوش‌های جدید منجر به کشف سفال‌هایی مربوط به دوره کالکولتیک شد که شباهت زیادی به سفال‌های مناطق باستانی دالما و حاجی فیروز داشتند. این کشف، قدمت منطقه را به 3500 سال پیش از عصر آهن به عقب برد به‌طوری‌که برای اولین‌بار، قدمت سکونت بشر در استان اردبیل به دوره مس‌سنگ رسید. بعضی از این سفال‌های کشف‌شده منقوش و بعضی دیگر با طرح سبدی بودند. سفال‌های دو لایه‌ای هم که در ادامه حفاری‌ها کشف شد که گمان می‌رود لایه دوم آن‌ها برای ترمیم قسمت‌های شکسته سفال به‌کار رفته است. در کنار این‌ها، تعداد زیادی سنگ شیشه برنده (ابسیدین) هم پیدا شد که در دوره کالکولتیک از آن‌ها برای برش دادن سنگ‌های سخت استفاده می‌شده است. این نکته می‌تواند نشان‌دهنده ارتباط منطقه یئری با حوزه قفقاز و آناتولی باشد، چرا که سابقه استخراج ابسیدین در حوزه‌های یادشده روشن است.

فصل دوم کاوشگری یئری: معبدی بر فراز قلعه

فصل بعدی حفاری در سال 1384 آغاز شد. در این دوره، دو معبد در شهر یئری کشف شده و در آن‌ها بقایایی از سفال، مفرغ و نقوش انسانی هم یافته شد که به اعتقاد باستان‌شناسان از آن‌ها عنوان نذورات معبد استفاده می‌شده است. یکی از دو معبد کشف‌شده در زیر دیوار دفاعی قلعه یئری قرار داشت.

یئری
منطقه یئری استقرار تک‌دوره ای نداشته است

بررسی شواهد باعث شد باستان‌شناسان به این نتیجه برسند که در دوره اورارتویی که ساکنان شهر یئری روی معبدشان قلعه ساخته بودند، از آیین خود روی گردانده و به شکل اختیاری یا اجباری خدای اورارتویی(خالدی) را پذیرفته بودند. در ادامه فصل دوم حفاری، یک لایه هم در زیر محوطه داخلی قلعه یئری کشف شد که به شهری متروک و قدیمی‌تر تعلق داشت. بعضی از سفال‌های قهوه‌ای‌رنگ مایل به بنفش و سیاه هم در این محل کشف شدند که متعلق به قبل از عصر آهن هستند.

فصل سوم کاوشگری یئری: مردمان بی‌دهان

در فصل سوم حفاری شهر باستانی یئری، باستان‌شناسان متوجه خاکستر در لایه‌های خاک قلعه یئری شدند. این مسأله نشان می‌داد که در دوره اورارتوییان، قلعه به آتش کشیده و متروک شده بود. به این ترتیب، دوره‌های متوالی زندگی بشر از 7000 تا دوره اورارتوییان در شهر یئری به‌صورت متوالی مشخص شد. در فصل سوم کاوشگری، تعداد زیادی ظروف سفالی، اشیای تزئینی مانند آویز زرین، دکمه‌های زینتی و پلاک‌های طلایی و مفرغی هم کشف شد. محوطه معبد اصلی شهر یئری هم در این فصل از زیر خاک بیرون آمد. این محوطه شامل ۲۸۰ سنگ‌افراشته باستانی دست‌ساز است که با توجه به نبود سفال در کنار سنگ‌افراشته‌ها نمی‌توان در مورد قدمت آن‌ها نظر قطعی داد. به عقیده بسیاری از باستان‌شناسان، قدمت این سنگ‌افراشته‌ها به اواسط هزاره دوم تا اواسط هزاره اول پیش از میلاد برمی‌گردد. درحالی‌که بعضی دیگر از باستان‌شناسان، قدمت این سنگ‌افراشته‌ها را بیشتر از ۸هزار سال پیش از میلاد برآورد کرده‌اند.

یئری
تاکنون فقط هشت قطعه از این نوع سنگ‌افراشته ها در نقاط دیگر جهان پیدا شده است

به این ترتیب، قدمت آثار این محوطه به دوره اواخر مفرغ، دوره نوسنگی و مس‌سنگی و همچنین، اوایل دوره آهن مربوط می‌شود. ارتفاع سنگ‌افراشته‌های یئری بین ۷۰ تا ۳۶۰ سانتی‌متر بوده که با چهره‌هایی شبیه به انسان و لبخندهایی مرموز به دوردست‌ها خیره شده‌اند. شکل و اندازه این سنگ‌ها با هم متفاوت است و گفته می‌شود که تفاوت اندازه آن‌ها، به ‌نوعی نشان‌دهنده طبقات اجتماعی مختلف صاحبان آن‌ها در آن دوران است. به شکلی که افراد متعلق به طبقات اجتماعی مختلف، اندازه متفاوتی اختصاص داده شده است. بعضی از این سنگ‌افراشته‌ها به شکل انسان‌های دست‌به‌سینه یا خنجر به‌کمربسته هستند، درحالی‌که بعضی دیگرشان، سلاحی در دست ندارند. اما نکته اشتراک تمامی این مجسمه‌ها در داشتن چشم و بینی است. در‌حالی‌که تنها یکی از آن‌ها که مجسمه حکاکی‌شده یک زن بوده که دارای دهان است. در غرب محل تجمع سنگ‌افراشته‌ها، غاری به نام قاراکوهیل قرار دارد که رو‌به‌روی آن هم چند تخته‌سنگ روی هم گذاشته شده ‌است. نشانه‌هایی از دود و خاکستر در درون این غار و بر بعضی از سنگ‌افراشته‌ها هم دیده می‌شود. تا به امروز، فقط هشت قطعه از این نوع سنگ‌افراشته‌ها در نقاط دیگر جهان پیدا شده است که هفت قطعه از آن‌ها در منطقه حکاری کردستان ترکیه و یک قطعه هم در قپوزستان آذربایجان قرار دارند.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer