یک قطره شیر مادر و این همه خواص جادویی! - رسانه مجازی نیلسو

یک قطره شیر مادر و این همه خواص جادویی!

گزارش نیلسو از هفته جهانی شیر مادر و تلاش برای فرهنگ‌سازی

  • توسط معصومه ستوده
MaternalGoddessLatchingBreastfeeding - یک قطره شیر مادر و این همه خواص جادویی!

هفته جهانی شیر مادر که همزمان با اول آگوست شروع می‌شود در واقع تلاش دارد تا فرهنگ خوردن شیر مادر را در جامعه نهادینه کند. در مدت‌زمان کمی فرهنگ استفاده از شیرخشک، جایگزین استفاده از شیر مادر شد. در آن مقطع زمانی، مادران ترجیح می‌دادند تا شیرخشک را با تصور کامل بودن عناصر غذایی به نوزادان خود بدهند و آنها را به تغذیه از طریق مادر عادت ندهند تا این عامل به مانعی تبدیل نشود که مادران ناچار شوند تا بین کار کردن و بچه‌داری، گزینه دوم را انتخاب کنند.

بیشتر بخوانید:

این اتفاق، به بهانه‌ای تبدیل شد تا در سال۱۹۹۰ سیاست‌گذاران یونیسف و سازمان بهداشت جهانی، با همکاری دو کشور آمریکا و سوئد، از ۷ تا ۱۰ مرداد مصادف با اول آگوست، جلسه‌ای را در محلی به نام سپدال دگلی اینوچنتی ایتالیا برگزار کردند تا برای تغذیه نوزاد با شیر مادر، اصول و استانداردهای جهانی تنظیم کنند. نتیجه این گردهمایی صدور اعلامیه‌ای بود که به نام محل برگزاری این گردهمایی، به اعلامیه اینوچنتی مشهور شد.

 هر ساله در سالگرد تصویب این اعلامیه، یک شعار برای بالا بردن آگاهی همگان درباره اهمیت تغذیه با شیر مادر و ترویج آن در سراسر جهان انتخاب می‌شود. همچنان‌که شعار هفته جهانی 2019 تغذیه با شیر مادر یک عمر سلامتی انتخاب شد تا به این ترتیب، فرهنگ استفاده از شیر مادر هر روز بیش از گذشته در جامعه نهادینه شود.

مزیت‌ها

سیاست‌گذاران یونیسف و سازمان بهداشت جهانی به موازات برگزاری اجلاس اینوچنتی، فواید متعددی را برای شیر مادر برشمردند.

مزیت‌هایی همچون تاثیر بر ضریب هوشی نوزاد؛ تقویت عملکرد ریه‌های نوزاد و جلوگیری از مشکلات تنفسی و تنگی‌نفس؛ برخورداری از اسیدهای چرب، قند لاکتوز، آب و اسید آمینه؛ ضد بیماری بودن به دلیل انتقال آنتی‌بادی‌های بدن مادر؛ محافظت در برابر پنومونی (ذات الریه)، مسمومیت غذایی، برونشیت، عفونت‌های میکروبی، آنفلوآنزا، عفونت گوش، آلرژی، جوش، اسهال و سرخجه؛ دارا بودن حداقل 100 جز که در شیرخشک یافت نمی‌شوند؛ کمک به رشد فک نوزاد؛ وابستگی به مادر؛ ابتلای دیابت، بیماری MS، بیماری قلبی و سرطان؛ مشکلات روانشناختی، رفتاری و یادگیری؛ چربی، کربوهیدرات برای رشد مغز و بدن؛ کاهش مرگ‌ومیر در سال اول زندگی؛ برخورداری از اسید چربی که به رشد مغز نوزاد کمک می‌کند؛ عدم اضافه وزن و دستیابی به وزن و قد مناسب، رشد بهتر کودکان نارس، عدم احتیاج به میکروب‌زدایی را ذکر کردند.

همچنین شیردهی موجب کاهش احتمال بارداری مجدد؛ در امان ماندن از پوکی استخوان، سرطان سینه، سرطان رحم، سرطان تخمدان، دیابت نوع 2 و سلیاک (عدم تحمل گلوتن گندم) و کاهش سریع وزن مادر، می‌شود. در شیردهی مادر مقدار زیادی کالری از دست داده و وزنش کاهش می‌یابد، ترشح هورمون به دلیل مکیدن سینه مادر که موجب می‌شود تا رحم به‌سرعت به حالت اول خود بازگردد؛ کمتر شدن احساس خستگی و اضطراب و دلواپسی مادر را به همراه دارد و از نظر اقتصادی برای خانواده به‌صرفه است.

هزار روز طلایی

بسیاری از کارشناسان، اهمیت تغذیه در هزار روز نخست زندگی را بسیار مهم و سرنوشت‌ساز می‌دانند. به عبارت دیگر، شروع طلایی برای سالم زیستن، هزار روز اول زندگی یعنی از شروع بارداری تا پایان 2 سالگی (270 روز بارداری و 730 روز اول عمر) است.

در این دوره هزار روزه، کودکان بیشترین تأثیرپذیری را از محرک‌های محیط اطراف خود می‌پذیرند که آنها را در بزرگسالی در معرض بیماری‌های مربوط به چاقی مفرط، دیابت یا فشارخون بالا و غیره قرار می‌دهد، همچنانکه مشخص شده است مرگ‌ومیر ناشی از بیماری عروق کرونر در بزرگسالی با وزن نوزاد و تغذیه او در دو سال اول ارتباط دارد و این امر نشان می‌دهد تغذیه سالم با شیر مادر و مراقبت‌های دوران بارداری، شیردهی و حتی قبل از بارداری از اهمیت زیادی برخوردار است. این نکته به تایید عباس مومن‌زاده، متخصص کودکان هم رسید.

 عباس مومن‌زاده در مصاحبه با «رسانه مجازی نیلسو» دوران رشد جنینی و کودکی را مهم دانست و گفت: هزار روز ابتدای زندگی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است زیرا در این مدت سنگ‌بنای سلامت افراد گذاشته می‌شود که شامل نه ماه دوران بارداری و سال اول و سال دوم زندگی است. این اهمیت به این دلیل است که کودک در هزار روز نخست زندگی رشدونمو بسیار زیادی می‌کند. کودک در این مدت زمان، نیازهای تغذیه‌ای منحصربه‌فردی دارد.

هزار روز ابتدای زندگی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است زیرا در این مدت سنگ‌بنای سلامت افراد گذاشته می‌شود که شامل نه ماه دوران بارداری و سال اول و سال دوم زندگی است.
هزار روز ابتدای زندگی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است زیرا در این مدت سنگ‌بنای سلامت افراد گذاشته می‌شود که شامل نه ماه دوران بارداری و سال اول و سال دوم زندگی است.

 او به اهمیت تغذیه با شیر مادر اشاره و تصریح کرد: تمام مادران باید به مواد غذایی مناسب دسترسی داشته باشند و فرزندان آنها نیز باید به شیر مادر به عنوان تغذیه مناسب دسترسی داشته باشند تا خللی در رشد آنها به وجود نیاید.

ترکیبات شیر مادر

در حال حاضر، در گذشته مرتب بر این نکته تاکید می‌شد که شیرخشک ترکیبات منطبق با شیر مادر را ندارد. این واقعیت را باید قبول کرد که نوزاد، پروتئین و چربی شیر مادر را بهتر از شیرخشک هضم می‌کند. البته ترکیبات شیرخشک تا اندازه‌ای شبیه ترکیبات شیر مادر است، اما مقدار مواد مغذی آن برای همه نوزادان یکسان است. درحالی‌که شیر هر مادری متناسب با نوزاد خودش است. کودکانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند 3 تا 4 بار بیشتر دچار اسهال می‌شوند. مهم‌تر اینکه شیر مادر دارای 330 میلی‌گرم کلسیم در هر لیتر است که این ترکیب در شیرخشک پیدا نمی‌شود.

مومن‌زاده ضمن مقایسه شیر مادر با شیرخشک گفت: پروتئین شیر مادر 11 گرم در لیتر است که از این 11گرم،40 درصد کازیین و 60 درصد لاکتارگومین یعنی گلوبولین و… است. در برابر شیرگاو که از آن شیرخشک تهیه می‌شود. 35 گرم پروتئین دارد که حتماً باید رقیق شود. در این شرایط  شیر گاو تنها ده درصد لاکتارگومین دارد. از سوی دیگر چربی‌های شیر مادر بیشتر غیراشباع هست که برای سلامتی حیاتی است و کودک نیاز حیاتی به آن دارد اما شیرخشک بیشتر چربی اشباع‌شده دارد که برای سلامتی چندان مفید هم نیست. برای رفع مشکل چربی‌های اشباع‌شده لازم است تا این چربی اشباع‌شده حذف شود و به جای آن چربی غیراشباع‌شده اضافه کنند.

مومن‌زاده تاکید کرد: شیر مادر 70 گرم در لیتر آلفالاکتوز دارد درحالی‌که شیرگاو 50 گرم دارد که 20 گرم لاکتوز کم دارد. مقداری‌ آلفالاکتوز به عنوان کالری و بخشی برای اسفنگومیلین مغز مصرف می‌شود.

فوق تخصص عفونی کودکان در ادامه افزود: نسبت کلسیم به فسفر در شیر مادر دو به یک است. به همین دلیل جذب کلسیم خیلی خوب انجام می‌شود. ولی این نسبت در شیر گاو یا همان شیرخشک درست نیست. سدیم شیر مادر 7 میلی است درصورتی‌که در شیرگاو 22میلی است. به همین دلیل بچه به دلیل خوردن شیر گاو یا شیرخشک باد می‌کند. در بدن این بچه مایع جمع شده و فشارش بالا می‌رود. 

مومن‌زاده به رقیق کردن شیر اشاره و تصریح کرد: در برخی از موارد ادعا می‌شود که به شیر اسید لینولیک اضافه می‌کنند که اسید غیراشباع است؛ البته بعید می‌دانم صحت داشته باشد. حتی خود لاکتوز را اضافه نمی‌کنند. می‌توانند نسبت‌ها را دستکاری کنند اما هرگز نمی‌توانند به نسبت شیرمادر نزدیک شوند. تنها دو شیرخشک وجود دارد که ساختاری نزدیک به شیر مادر دارد و بقیه به هیچ عنوان شباهتی ندارند.

او در ادامه افزود: شیرخشک از نظر کمی امکان دارد که به شیر مادر نزدیک شود اما از نظر کیفی محال است که این اتفاق رخ بدهد. امکان دارد که پروبیوتیک، روغن ماهی و … را به شیرخشک اضافه کنند تا به ترکیب شیر مادر نزدیک شوند. این ترکیبات بسیار گران هستند. از همه مهم‌تر لیزویم شیر مادر است که یک ماده دفاعی است هزار برابر شیر گاو است.

محافظت در برابر بیماری‌ها

مهم‌ترین وجه برتری شیر مادر نسبت به شیرخشک را برخورداری از آنتی‌بادی بدن مادر می‌دانند که در شیر وجود دارد و موجب می‌شود کودک در برابر بیماری‌های عفونی محافظت شود. حتی برخی این تحلیل را ارائه دادند که شیر مادر با توجه به شرایط بدنی کودک خود را تغییر می‌دهد تا سلامت او بهتر تامین شود.

مومن‌زاده به وجود مواد ایمنی در شیر مادر اشاره کرد و گفت: یک ماده در شیر مادر وجود دارد که جدار روده را می‌پوشاند و اجازه نمی‌دهد آلرژی و میکروب‌ها از جدار روده به بدن نفوذ کنند. این ماده در شیر گاو بسیار کم است و این حفاظت انجام نمی‌شود؛ به همین دلیل، بچه‌‌ای که با شیرخشک تغذیه می‌شود بیشتر دچار آلرژی و آسم می‌شود. در چنین شرایطی، ضریب هوشی بچه کمتر می‌شود. با توجه به این شرایط توصیه می‌شود که بچه‌ها باید از شیر مادر تغذیه کنند.

 فوق‌تخصص بیماری‌های عفونی کودکان افزود: شیر مادر در واقع بچه را در برابر بیماری‌های عفونی محافظت می‌کند. بچه‌ای که از شیر مادر تغذیه می‌شود نزدیک به هفت تا نه برابر کمتر دچار مرگ‌ومیر می‌شود.

 او در پاسخ به این سوال که آیا شیرخشک را می‌توان به عنوان شیر مکمل در کنار شیر مادر استفاده کرد، گفت: بله. این امکان وجود دارد. در طول 24ساعت اگر اجبار وجود داشته باشد می‌توان یک یا دو بار از شیرخشک استفاده کرد. در این شرایط مادر شاغل بهتر است تا شیر خود را بدوشد و در یخچال نگهداری کند. این شیر تا 24 و حتی 48 ساعت قابلیت نگهداری داشته و فاسد نمی‌شود.

امان از آلرژی  

شاید این سوال برایتان مطرح شده باشد مگر شیرخشک مخصوص شیرخواران هم می‌تواند حساسیت‌زا باشد؟ پاسخ مثبت است؛ حساسیت به شیرخشک را می‌توان از روی علائمی تشخیص داد و با تعویض نوع شیرخشک، واکنش‌های حساسیتی از بین می‌رود. در حال حاضر در بازار می‌توان انواع مختلفی از شیرخشک را تهیه کرد. مواد اولیه برخی از شیرخشک‌ها، سویاست. این نوع شیرخشک برای شیرخوارانی مناسب است که به پروتئین‌های حیوانی حساسیت نشان می‌دهند؛ البته اگر شیرخوار به شیرگاو یا لاکتوز هم حساسیت دارد می‌توان برای تغذیه او از این نوع شیر استفاده کرد.

یادآوری می‌شود که لاکتوز یک نوع قند است که در شیرگاو وجود دارد. با وجود این، گاهی بعضی بچه‌هایی که به شیرگاو حساسیت دارند به شیر سویا هم آلرژی دارند. نوع دیگری از شیرخشک در بازار وجود دارد که با پروتئین‌های تجزیه‌شده درست شده است. این نوع شیرخشک حاوی پروتئین‌های تجزیه‌شده است که بسته به نوع آن، ممکن است کل یا بخشی از پروتئین شیر تجزیه شده باشد.

شیرخوارانی که به شیر گاو و شیر سویا واکنش نشان می‌دهند، بهتر است از این نوع شیر تغذیه شوند. این نوع شیرخشک همچنین برای کودکانی که به انواع پروتئین حساسیت دارند هم مناسب است. یک مدل دیگر شیرخشک، شیرخشک خاص است این مدل برای نوزاد نارس یا شیرخوارانی که نیازهای تغذیه‌ای به‌خصوصی دارند، تولید می‌شود. حدود ۲ تا 5/7 درصد از نوزادان زیر یک سال به شیر گاو آلرژی دارند. این حساسیت معمولاً تا سه‌سالگی از بین می‌رود، البته حساسیت در بعضی موارد تا ۶ یا ۸ سالگی نیز باقی می‌ماند. حساسیت به شیر گاو گاهی تا بزرگسالی نیز برطرف نمی‌شود؛ به‌ویژه اگر سابقه خانوادگی حساسیت به شیر وجود داشته باشد.

 بر اساس نشانه‌هایی می‌توان تشخیص داد که نوزاد به شیرخشک حساسیت دارد. خارش، اگزما، خشکی پوست، پوسته‌پوسته شدن و کهیر؛ دفع گاز زیاد کودک بعد از خوردن شیر؛ استفراغ‌های غیرطبیعی، مکرر و همچنین بیرون ریختن مقدار زیاد بزاق کودک از دهان؛ تغییرات ناحیه مقعد؛ کارکرد غیرطبیعی روده بعد از خوردن شیرخشک؛ تورم در ناحیه صورت؛ تغییر مدفوع و داشتن بوی تعفن؛ نشان می‌دهد که نوزاد به شیرخشک حساسیت دارد. در این شرایط لازم است به متخصص کودکان مراجعه کنید. متخصص می‌تواند نوع مناسبی از شیرخشک را به شما پیشنهاد کند تا فرزندتان دوباره دچار حساسیت به شیرخشک نشود.

ذکر این نکته بسیار مهم است که تغذیه کودک با شیرمادر تا ۶ ماه اول زندگی، احتمال بروز حساسیت به انواع شیر و به‌خصوص شیرخشک را کاهش می‌دهد.

راهکار

در شرایط حساسیت نوزادان به شیرخشک معمولی، دو نوع اصلی شیرخشک‌های هیپوآلرژنیک تجویز می‌شود. یک مدل، شیرخشک‌های بیش از معمول هیدرولیزشده‌ است. این مدل شیرخشک، پروتئین شیرگاوی دارند که به ذرات ریزتری تجزیه شده تا کمتر از شیرهای عادی ایجاد حساسیت کنند. اکثر نوزادانی که آلرژی شیر دارند می‌توانند این شیرها را تحمل کنند اما در برخی موارد، این شیرها هم واکنش آلرژی‌زا ایجاد می‌کنند.

مدل دیگر شیرخشک‌های آمینو اسیدی که حاوی ساده‌ترین شکل پروتئین هستند. این درصورتی توصیه می‌شود که وضعیت نوزاد بعد از استفاده از شیرخشک‌های هیدرولیز تغییر نکند. شیرخشک‌هایی در بازار موجود است که نیمه‌هیدرولیز شده‌اند و هیپوآلرژنیک کامل محسوب نمی‌شوند و هنوز هم می‌توانند واکنش آلرژی‌زا ایجاد کنند.

دکتر عباس مومن‌زاده  به آلرژی‌زا بودن شیرخشک اشاره کرد و گفت: بیشتر بچه‌هایی که شیرخشک مصرف می‌کنند دچار آلرژی می‌شوند که این آلرژی نشانه‌های پوستی و گوارشی دارد که به محض رویت این نشانه‌ها باید مصرف شیرخشک را قطع کرده و با پزشک معالج مشورت کنید.

 او در ادمه افزود: این آلرژی تنها به دوران شیرخوارگی محدود نمی‌شود بلکه این واقعیت را باید قبول کرد که هشت درصد کودکانی که شیرخشک استفاده می‌کنند در آینده به آسم مبتلا می‌شوند.

مومن‌زاده در پایان تاکید کرد: مادران باید تغذیه با شیر خودشان را در اولویت قرار دهند زیرا کودکانی که با شیرخشک تغذیه می‌شوند به دلیل ترکیبات شیرخشک بیشتر وزن گرفته و چاق می‌شوند که این چاقی به دلیل نمک موجود در شیرخشک است. مدت زمان تغذیه با شیر مادر در یک سال نخست، حیاتی است و در سال دوم اگر شیر خوردن کودک ادامه پیدا کند سیستم ایمنی کودک تقویت شده و کمتر به بیماری مبتلا می‌شود و بیشتر سیستم ایمنی کودک را بهبود می‌بخشد.

بیشتر بچه‌هایی که شیرخشک مصرف می‌کنند دچار آلرژی می‌شوند که این آلرژی نشانه‌های پوستی و گوارشی دارد که به محض رویت این نشانه‌ها باید مصرف شیرخشک را قطع کرده و با پزشک معالج مشورت کنید.
بیشتر بچه‌هایی که شیرخشک مصرف می‌کنند دچار آلرژی می‌شوند که این آلرژی نشانه‌های پوستی و گوارشی دارد که به محض رویت این نشانه‌ها باید مصرف شیرخشک را قطع کرده و با پزشک معالج مشورت کنید.

 گفتنی است در بیانیه مشترک انجمن‌های علمی آسم و آلرژی ایران، گوارش و کبد کودکان ایران بر ترویج تغذیه با شیر مادر تاکید شده و تصریح کرده است که بهترین روش پیشگیری از بروز آلرژی در شیرخواران، تغذیه انحصاری شیرخوار با شیرمادر است ولی در شیرخوارانی که از شیر مادر محروم و با فرمولا تغذیه می‌شوند و سابقه اتوپی ثابت شده به شیر گاو در والدین یا یکی از والدین و یک فرزند دیگر وجود دارد برای پیشگیری از بروز آلرژی شیرهای (Partialy Hydrolysed protein (HA و برای درمان آلرژی، شیرهای Extensively Hydrolysed Protein توصیه می‌شود. استفاده از شیرهای آمینواسید محدود به موارد مقاوم به درمان‌های فوق یا سوءتغذیه ناشی از آلرژی است.

و اما بانک شیر

 اگر تا دیروز کودکان محروم از شیر مادر چاره‌ای جزخوردن شیرخشک و تحمل مشکلات ناشی از آن را نداشتند. به مدد پیشرفت علم و دانش، تاسیس بانک شیر به‌عنوان اقدامی نوین توانسته است که تا از آلام این کودکان بکاهد. در حال حاضر حدود ۶۰۰ بانک شیر مادر در جهان وجود دارد که ۲۱۰ مورد آن فقط در برزیل مستقر است. اما متخصصان تبریزی ۳ سال قبل، اولین بانک شیر ایران را تأسیس کردند و به دنبال آن، ۱۰ بانک شیر دیگر هم راه‌اندازی شد.

در سال 1909 میلادی اولین بانک شیر مادر در شهر وین در کشور اتریش تاسیس شد. محمدباقر حسینی، فوق تخصص نوزادان و عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتگو با فارس گفت: ما در بیمارستان‌های محل تولد نوزادان و نیز در بیمارستان‌های کودکان که دارای بخش NICU هستند، با نوزادانی مواجه می‌شویم که به‌دلیل تولد زودتر از 37 هفته، به‌عنوان نوزاد نارس بستری شده و امکان تغذیه از شیر مادرشان را ندارند. علاوه‌براین، مادران مبتلا به فشارخون،‌ دیابت و دیگر بیماری‌های زمینه‌ای و نیز مادران دارای دوقلو یا چند قلو داریم که یا امکان شیر دادن به نوزادشان را ندارند یا ممکن است تولید شیرشان کم باشد و نتوانند نیاز چند قلوهایشان را تأمین کنند.

مجموع این نوزادان ازآنجاکه نمی‌توانند از شیر مادرشان تغذیه کنند، به ‌ناچار از طریق دستگاه با شیرخشک تغذیه می‌شوند.

او در ادامه افزود: در این سه سال فعالیت بانک شیر مادر در تبریز، توانسته‌ایم حدود 30هزار لیتر شیر مادر را پاستوریزه کنیم و این شیرها توانسته در نجات جان نوزادان بسیاری در بخش نوزادان و NICU بیمارستان الزهرا (س) و بیمارستان کودکان تبریز مؤثر باشد. البته فقط نوزادان تبریزی نبوده‌اند که از برکات این بانک شیر بهره‌مند شده‌اند. بعد از راه‌اندازی بانک شیر مادر تبریز، از بعضی از شهرها مانند تهران، اصفهان و همدان، درخواست‌هایی مبنی‌بر ارسال شیر به بخش نوزادان و NICU برای تغذیه نوزادانی که آسیب‌دیده بودند و نیاز به شیر مادر داشتند، به دستمان رسید. ما هم استقبال کردیم و شیرهای موردنیاز را به‌صورت فریز شده (یخ‌زده) در یخچال‌های پرتابل برای این شهرها فرستادیم.

 حسینی تصریح کرد: سرمایه‌گذاری جدی که در این زمینه انجام داده، توانسته تا 73 درصد مرگ‌ومیر نوزادانش را کاهش دهد. اما آماده‌سازی شیر پاستوریزه امن و سالم مادران برای تغذیه نوزادان محروم از شیر مادر،‌ فقط یکی از کارکردهای بانک شیر مادر است. رویکرد دیگر این بانک،‌ مشاوره شیردهی و کمک به مادرانی است که در روند شیردهی به نوزادان خود دچار مشکل شده‌اند. کشور برزیل با تمرکز بر همین دو رویکرد، توانسته به این آمار خوب در کاهش مرگ‌ومیر نوزادانش برسد. بنای ما هم این است که همین رویه را ترویج کنیم و تاکید داریم در بانک شیر فقط به تولید شیر پاستوریزه مادر بسنده نشود و به جنبه کمک به مادران شیرده هم به‌عنوان یکی از وظایف بانک شیر مادر توجه شود.

 مؤسس اولین بانک شیر در پایان گفت: مادر اهداکننده باید شیر به اندازه کافی برای نوزاد خودش شیر داشته باشد. از سلامت عمومی خوبی برخوردار بوده و عادات غیرصحیح مانند استعمال سیگار یا اعتیاد نداشته‌ باشد. مهم‌تر اینکه مبتلا به بیماری خاص و مصرف‌کننده برخی داروهای خاص و ممنوع نباشد.

قبلی «
بعدی »

اکانت اینستاگرام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شاید دوست داشته باشید !

دسته‌ها

Footer